Ziekenhuiszorg

Zo gaat de nieuwe manier van zorg verlenen eruit zien: in het Gooi zijn ze al ver

null Beeld Idris van heffen
Beeld Idris van heffen

De zorg loopt vast. Er zijn te veel patiënten, te weinig personeel en de kosten stijgen. In de toekomst moet het anders. Hoe dat eruit ziet, begint zichtbaar te worden in Het Gooi.

Een patiënt met de longziekte COPD komt in Het Gooi minder vaak in het ziekenhuis dan een lotgenoot in een ander deel van Nederland. Ook patiënten met kanker, aandoeningen aan maag, lever of darm, diabetici en mensen met een hoge bloeddruk rijden minder vaak naar het ziekenhuis Tergooi in Hilversum of Blaricum dan een jaar geleden.

Dat heeft alles te maken met een nieuwe manier van zorg verlenen waar Tergooi vorig jaar mee is begonnen, zegt Janneke Brink-Daamen, de bestuursvoorzitter van het Tergooi. Alleen als het echt niet anders kan, komen patiënten nog naar het ziekenhuis. En nee, dat leidt volgens Brink niet tot minder behandelingen of slechtere zorg.

In de zorgsector gelden kleinere ziekenhuizen en zorg aan huis al langer als een toekomstvisioen. Zo kwam er deze week nog een rapport uit van het economisch bureau van ING Bank. Volgens de economen van ING kunnen ziekenhuizen in 2030 een vijfde van de huidige zorg op afstand worden gegeven.

Samenwerking

Tergooi wil zo lang niet wachten. Zij pakken de nieuwe zorgvisie grootschalig op, in samenwerking met de huisartsen in de regio, de verpleeg- en verzorgingshuizen, thuiszorgorganisaties en zorgverzekeraar Zilveren Kruis. “Het is nu niet meer alleen ons plan, dit is echt een regiovisie”, zegt Brink.

In 2024 wil Tergooi jaarlijks 80.000 minder bezoeken aan de polikliniek en 11.000 ligdagen buiten de ziekenhuismuren houden. Dat is goed voor 20 procent van de totale zorg. Door minder patiënten in het ziekenhuis te ontvangen, kan Tergooi over een paar jaar verhuizen naar een kleiner onderkomen, waarvan de bouw al is begonnen.

Olivier Gerritsen: ‘Juist bij zorg op afstand zie je dat de drempel om contact te leggen lager is’. Beeld
Olivier Gerritsen: ‘Juist bij zorg op afstand zie je dat de drempel om contact te leggen lager is’.Beeld

Waarom een kleiner ziekenhuis als de vraag naar zorg alleen maar toeneemt? Omdat door die toenemende vraag de zorg zoals die nu functioneert vastloopt, constateert directeur zorginkoop van Zilveren Kruis Olivier Gerrits. “De zorgkosten blijven groeien, ook al zetten we in op beheersbaar houden van de groei. Daarnaast hebben we te maken met druk op de zorgprofessional en beperkte beschikbaarheid van personeel. Dat zal in de toekomst alleen maar meer worden. Daarom kunnen we echt niet op dezelfde manier door blijven gaan met zorg leveren. Het zal op een andere manier moeten, slimmer en daardoor efficiënter en effectiever.”

Efficiënter betekent minder vaak naar het ziekenhuis. Dat gaan vooral de patiënten met chronische aandoeningen merken, zoals de man of vrouw met COPD. Deze patiënt komt een paar keer per jaar naar het ziekenhuis voor een bezoek aan de specialist. In het Tergooi pakken longartsen dat tegenwoordig anders aan. De patiënt vult nu elke week tweemaal een digitale vragenlijst in. Die worden direct gelezen en geanalyseerd zodat artsen snel zien of er een verslechtering optreed. Gaat de COPD-patiënt achteruit, neemt Tergooi contact op met medisch servicecentrum NAAST, dat onderdeel is van thuiszorgorganisatie Sensire. Is de situatie ernstig, dan bellen de verpleegkundigen van NAAST de patiënt voor een videoconsult. De verpleegkundige kan ook contact opnemen met het ziekenhuis.

De COPD-patiënt die toch wordt opgenomen na een longaanval, krijgt begeleiding om een nieuwe aanval te voorkomen. De artsen kijken dan ook naar gedragsverandering. Meer bewegen, uiteraard stoppen met roken en beter de eigen grenzen bewaken. Bij dat gesprek betrekken de artsen ook de mantelzorger, als die er is.

Preventie 

Het is een vorm van preventie, en ook dat wordt belangrijker voor ziekenhuizen. Landelijk is staatssecretaris Paul Blokhuis van volksgezondheid al bezig met zijn preventieplan. Ook zorgverzekeraars spelen in op preventie, onder meer met leefstijlprogramma’s zodat zorg kan worden voorkomen en bijvoorbeeld diabetici van de medicijnen af kunnen.

Als spil in de regionale zorg hebben ziekenhuizen ook een taak bij preventie, en dan komt de samenwerking zoals in Het Gooi goed van pas. “Bij ons zit preventie onder meer in cardiovasculair risicomanagement”, zegt Brink. “Dat is een project met huisartsen om te zorgen dat bij patiënten met hart- en vaatziekten de verschillende medicijnen beter op elkaar zijn afgestemd. Maar we zijn ook bezig met gezonder leven. We kijken nu of we bij preventie kunnen samenwerken met de gemeenten en GGD. Daar zien we mogelijkheden, maar de gesprekken daarover zitten nog in het beginstadium.”

Door de samenwerking met onder meer huisartsen en wijkverpleging kan het ziekenhuis ook voorkomen dat patiënten ten onrechte in het ziekenhuis terecht komen. Dat speelt bijvoorbeeld op de spoedeisende hulpafdeling. “Daar hebben we nu projecten op lopen zodat mensen alleen op de SEH komen als dat echt niet anders kan”, zegt Brink.

Gerrits: “Soms gaat de SEH dicht door een grote toestroom van patiënten. Een groot deel van die toestroom betreft ouderen en cardiologiepatiënten die in observatie moeten. Dat kan je met een goede samenwerking in de regio voorkomen. Door ouderen in samenwerking met thuiszorgorganisaties op een andere manier zorg te verlenen bijvoorbeeld. Bij cardiologie kan je spoedopnames voorkomen door thuis continu te monitoren en sneller in te grijpen als het mis gaat.”

Dan moeten de technische mogelijkheden er wel zijn, “en die zijn er nu”, zegt Brink. “De digitalisering is zover. Het kan nu anders, met meer digitale consulten, maar je moet wel het lef hebben om die stap te zetten.”

Het eerste jaar ziekenhuiszorg nieuwe stijl viel samen met de coronapandemie. Maar die heeft de verandering niet vertraagd. Sterker nog: Corona heeft de digitalisering en daarmee de nieuwe zorg in Het Gooi een extra duw gegeven.

Terughoudendheid

Toch, als het gaat om gezondheid is er altijd terughoudendheid te overwinnen. Want is dit een bezuiniging, en neemt de behandelcapaciteit van het ziekenhuis niet te veel af? “Nee”, zegt Brink, “het is niet zo dat de behandelcapaciteit van het ziekenhuis afneemt. We schalen namelijk niet af, we doen alleen minder in het ziekenhuis. Juist door wat we nu doen, kunnen we meer patiënten zien, met dezelfde middelen”.

Terughoudendheid overwinnen lukt alleen als vernieuwing leidt tot hogere kwaliteit van zorg, stelt Brink. Anders gaan medisch specialisten en patiënten niet mee in de verandering. “Bij ons is nu een derde van de medisch specialisten betrokken bij een project. Het verandert hun werk en hun rol. Dat het zo breed wordt omarmd, wil zeggen dat mensen enthousiast zijn omdat het kwaliteit van zorg oplevert.”

Janneke Brink:  ‘Eigenlijk is het geen zorg op afstand, maar zorg dichterbij’.  Beeld
Janneke Brink: ‘Eigenlijk is het geen zorg op afstand, maar zorg dichterbij’.Beeld

Wat vinden de patiënten? Die zijn over het algemeen positief, zegt Gerrits. “Uit onderzoek blijkt dat patiënten die geen ervaring hebben met zorg op afstand aarzelingen hebben. Als je kijkt naar mensen die deze ervaring wel hebben, dan zie je enthousiasme. Van te voren denkt men: zorg op afstand, heb ik dan nog wel contact met mijn specialist? Juist bij zorg op afstand zie je dat de drempel om contact te leggen lager is. Je kunt namelijk contact opnemen als het nodig en hoeft dus niet te wachten op een afspraak.”

Ook uit het onderzoek van ING blijkt dat bijna 60 procent van de Nederlanders die regelmatig ziekenhuiszorg nodig hebben deze zorg het liefst thuis of dicht bij huis ontvangen.

Brink: “Eigenlijk is het geen zorg op afstand, maar zorg dichterbij. De afstand is alleen fysiek. Neem patiënten met COPD of boezemfibrilleren. Die worden nu continu gemonitord. Vroeger moesten zij bijvoorbeeld vier keer per jaar voor een routineonderzoek naar het ziekenhuis, nu vullen ze elke week een paar keer hun waarden in en als er iets uitschiet wordt direct contact opgenomen. Patiënten voelen dat deze zorg dichterbij is, en belangrijker: ze voelen zich veiliger en leren beter zelf signalen op te vangen hoe het met hun aandoening gaat.”

Nu zijn er in de Nederlandse zorg honderden initiatieven met zorg dichterbij. Zo uniek is de regio Gooi en Vechtstreek dan toch niet? Toch wel, zegt Gerrits. “Je ziet dat er veel pilots zijn in de zorg, met zorg thuis en digitalisering. Vaak blijft het hangen in plukjes patiënten. Maar opschalen zodat veel meer patiënten en artsen meedoen, dat is echt een andere fase. Dan heb je het over projecten die tot een fundamentele verandering van ziekenhuiszorg in het Gooi moet leiden.”

Dat veel projecten blijven steken in ‘plukjes patiënten’, kan een verklaring zijn waarom de opmars van thuis geleverde ziekenhuiszorg een beetje stil valt. Dat is namelijk wat de economen van ING zien gebeuren doordat diverse barrières onneembaar blijken te zijn. Die barrières hebben bijna allemaal te maken met geld. En gaat het over geld, dan gaat het over zorgverzekeraars. Niet voor niets concludeert ING dat ‘ziekenhuizen de hindernissen kunnen aanpakken via betere afspraken met zorgverzekeraars en andere zorgverleners’. Dat is precies wat Tergooi en Zilveren Kruis doen, samen met huisartsen, verpleeg- en verzorgingshuizen en de thuiszorg, zeggen Brink en Gerrits.

Brink: “Voordat je een belangrijke beslissing over opschalen neemt, moet je weten of het project voor iedereen werkt. Een vernieuwing kan beginnen met een enthousiaste cardioloog. Maar als we opschalen, moeten alle cardiologen en patiënten mee. Van de 65 projecten die nu lopen, zitten er 10 in de opschaling. Alle patiëntengroepen binnen de projecten krijgen nu op een andere manier zorg aangeboden.”

Andere ziekenhuizen kunnen leren van Tergooi, stelt Gerrits, omdat het Gooise ziekenhuis het verst is met opschalen. “We doen ook projecten met Isala in Zwolle, het Spaarne Gasthuis in Haarlem en Hoofddorp, het OLVG in Amsterdam, het St. Antonius in Utrecht en het UMC Utrecht. De lessen in Het Gooi kunnen we bij deze ziekenhuizen ook gebruiken. En andersom natuurlijk”

Om de zorg in heel Nederland te veranderen, moet er een ‘tipping point’ komen. “Dat gaat sowieso gebeuren”, zegt Gerrits. “En Tergooi kan bijdragen aan dat tipping point omdat zorg dichterbij niet iets is dat zij er naast doen. Het vormt het hart van de strategie.”

Lees ook:

Bij overvolle ziekenhuizen dreigt opnamestop, zelfs voor een Covid-patiënt

Wat te doen als een Covid-19-patiënt acute zorg nodig heeft waardoor de operatie van iemand die kanker heeft niet door kan gaan?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden