Illustratie

InterviewJim van Os

Wie psychotisch is moet medicatie nemen, een andere behandeling is er niet. ‘Tijd om dat te veranderen’

IllustratieBeeld Trouw/Brechtje Rood

Meer dan vroeger kijken artsen, therapeuten en andere zorgverleners of een behandeling echt waarde aan iemands leven toevoegt. Die verandering in de geneeskunde moet ook in de psychiatrie bevochten worden, stelt hoogleraar psychiatrie Jim van Os. 

Wie psychotisch is, moet medicatie accepteren, terwijl een behandeling zonder medicijnen op langere termijn beter kan zijn. Elke patiënt heeft formeel het recht om medicatie te weigeren, zolang hij of zij maar wilsbekwaam is. Voor patiënten met een psychotische aandoening is dat zo makkelijk niet. “Je wordt snel afgeserveerd”, zegt Van Os. “Je bent psychotisch dus je moet aan de medicatie. Terwijl veel mensen met een psychose wilsbekwaam zijn en een oordeel kunnen hebben over medicatie.” 

In Noorwegen is nu bij wet vastgelegd dat mensen moeten kunnen kiezen voor een medicatievrije behandeling, aldus Van Os. “In Nederland wordt die keuze bij psychoses niet aangeboden. Een medicatievrije behandeling bestaat niet in de richtlijnen.”

Bij angststoornissen en depressies zijn er wel medicijnvrije alternatieven. Maar psychiaters zien psychoses veelal als een breinziekte. Een biochemische aandoening waarvoor medicatie nodig is.

Jim van Os.Beeld Patrick Post

“In Noorwegen hebben ze het wetenschappelijk bewijs voor de werking van medicatie nog eens kritisch bekeken”, zegt Van Os. “Hun conclusie is dat het bewijs niet zo sterk is als gedacht. In onderzoeken zie je dat gemiddeld 24 procent een goede respons heeft op antipsychotica. Iets van 13 procent reageert ook goed op een placebo. Er is dus een verschil, maar zo groot is dat nu ook weer niet. Maar wat moet je doen als je geen medicatie biedt? Nederland is niet toegerust om een andere, medicatievrije behandeling te geven.” 

Nationaal psychosedebat

Op een congres dat volgende week van start gaat, het zogeheten Nationale Psychosedebat, zullen psychiaters uit Nederland en Noorwegen hun kennis en ervaringen delen met medicatievrije behandeling. Dat alles online uiteraard, vanwege corona. De hoop is dat hierdoor de discussie rond medicijnen bij psychoses kantelt.

Van Os ziet dat debat als onderdeel van een beweging die in de hele geneeskunde gaande is. Zo heeft de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, een adviesraad voor de overheid, al geschreven dat artsen verder moeten kijken dan de medische richtlijnen. Niet de medische uitkomsten moeten centraal staan, maar de vraag of een behandeling de patiënt helpt een beter leven te kunnen leiden. 

Om een gesimplificeerd voorbeeld te geven: waarom iemand van tachtig een nieuwe knie geven terwijl hij of zij toch niet van wandelen houdt? “Geneeskunde is er om waarde toe te voegen aan het leven van mensen. Daar valt de discussie rond medicatie bij psychoses ook onder.”

Kan dat, waarde toevoegen zonder medicatie? Psychiaters hebben de volgens Van Os bij psychose de neiging deze vraag ontkennend te beantwoorden. Zij zien dat medicijnen de psychoses onderdrukken. “Maar vraag je het aan de mensen zelf en hun familie, dan zullen ze over de bijwerkingen beginnen.” 

Mensen zijn makkelijk aan de medicatie te krijgen, maar je krijgt ze er moeilijk vanaf:  “Je verandert ook wat in het brein met medicijnen. Het brein gaat zich verzetten, waardoor mensen weer gevoeliger worden voor psychosen. Als je dan stopt, krijg je enorme rebound en worden mensen weer psychotisch. Dan bestaat het risico dat de arts zegt: zie je wel, hij moet zijn medicatie blijven slikken.”

Terwijl op lange termijn mensen juist heel goed met hun psychoses kunnen leren leven. “Er zijn natuurlijk mensen die er erg aan toe zijn en allerlei symptomen houden, stemmen horen en cognitief niet goed meegaan, maar toch het idee hebben dat zij zinvol bezig zijn, dat hun bestaan er toe doet. Dat soort herstel is een andere manier van kijken naar gezondheid dan we gewoon zijn in het medische model”, zegt aAn Os.

“Natuurlijk blijft medicatie voor sommigen belangrijk. Maar omgaan met je kwetsbaarheden en beperkingen is ook een belangrijke behandeling. De ggz in Nederland is daar niet goed op ingericht. Daarom ook het debat over de medicatievrije behandelingen.”

Lees ook:

Psychose als spirituele ervaring

Een groeiende internationale beweging ziet psychose als spiritueel ontwaken. Tim Knoote (26) had zo’n ervaring.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden