null Beeld

ColumnBert Keizer

Wie iets tegen dementie vindt, heeft de miljarden voor het opscheppen

In het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde van 30 april schrijft Mariska van Sprundel over de resultaten van het biochemisch onderzoek naar de oorzaak en een mogelijke genezing van dementie. Daar is tot nog toe niets uit gekomen. Nee, echt helemaal niks. Er gaan wel vele miljoenen naar toe. Naast het wroeten in de moleculen zou je ook moeten onderzoeken hoe je het leven van de alzheimerpatiënt en diens directe omgeving draaglijker kunt maken. Daar gaat nauwelijks geld heen.

Hugo de Jonge schreef aan de Tweede Kamer over De Nationale Dementiestrategie 2021-2030. Daarin staat onder meer: “In 2025 is er voor elke persoon met dementie een diagnose op maat en een behandeling gericht en afgestemd op deze persoon beschikbaar.”

Die keurige di­agnostiek zal wel lukken, maar er is geen behandeling. Als die er wel is in 2025 dan ben ik bereid om mij desnoods achteruitlopend naar Lourdes te begeven om de Heilige Maagd te bedanken, want echt, de reddende pil zal uit die hoek moeten komen.

‘De grootste kolder’

De ziekte van Alzheimer, oftewel ouderdomsdementie, wordt mogelijk veroorzaakt doordat tussen de neuronen in de hersenen klontering ontstaat van amyloid, de zogenaamde plaques. Er gebeurt ook iets binnen in de neuronen: tau-eiwit verwordt tot kluwens. Probleem is dat er mensen zijn met veel amyloidplaques die daar echter geen last van hebben. Medicatie die het amyloid opruimt heeft nog nooit tot verbetering geleid. Naar aanleiding van het amyloidverhaal zegt de ene hoogleraar (Olde Rikkert) dat we moeten ophouden met zoeken naar de reddende pil. Een opmerking die door een andere hoogleraar (Scheltens) wordt gekenschetst als ‘de grootste kolder die ik ooit gehoord heb’. Zijn we er nog niet helemaal uit? Of hebben we eigenlijk geen idee wat er eigenlijk aan de hand is in de hersenen bij dementie?

Er is ook zoiets als preventie. Ziekten of levensgewoontes die slecht zijn voor je bloedvaten verhogen het risico op alzheimer aanmerkelijk: suikerziekte, hoge bloeddruk, overgewicht, roken, te weinig bewegen. Het kon wel eens zijn dat 40 procent van de alzheimergevallen veroorzaakt worden door deze factoren die in preventieprogramma’s kunnen worden aangepakt.

Blijven we zitten met die 60 procent. Wereldwijd is er een schreeuwende behoefte aan werkzame medicatie. Als je iets hebt dat werkt, dan liggen de miljarden voor het opscheppen. En als je net doet alsof je iets hebt dan haal je ook nog wel miljoenen binnen. Er is al heel wat in de aanbieding: 1993 de cholinesteraseremmers, galantamine, rivastigmine (ze doen niks) – 2003 memantine (doet niks) – in 2008 leek etanercept iets te doen (niets meer van vernomen) – in 2016 zou aducanumab de amyloid bestrijden (patiënten werden er slechter van) – in 2021 werd donanemab geprobeerd. Ook dit is gericht tegen de amyloidplaques. Het geneest niks, maar zou de achteruitgang vertragen. We moeten afwachten hoe dat verder gaat. Maar resultaten uit het verleden zijn ronduit hopeloos.

U vraagt: als die medicijnen niks doen waarom worden ze dan toegelaten en voorgeschreven? Het korte antwoord is: als God niet bestaat, waarom vieren we dan Kerstmis?

Toch blijft men zich vastbijten in moleculair onderzoek. In de afgelopen acht jaar werd hier 44 miljoen aan besteed. De diagnostiek is wel netter geworden maar er is geen spoor te ontdekken van een effectieve therapie. In de komende tien jaar gaat er nog eens 120 miljoen euro die kant uit.

Elon Musk

Hoogleraar langdurige zorg en dementie aan de VU, Anne-Mei The, zegt het volgende over de verdeling van de fondsen: ‘de stem van dokters en het denken in breindefecten is meestal oververtegenwoordigd. Ook als er medicijnen zijn, moet je het humane perspectief meenemen. Mensen zijn meer dan hun aandoening.’

Emeritus hoogleraar kinderchirurgie Jan Molenaar wordt ook geciteerd in het artikel. Hij zorgde jaren voor zijn dementerende vrouw. Hij vindt dat de helft van het geld moet worden besteed aan verbetering van de levenskwaliteit van mensen met dementie en hun mantelzorgers.

Niemand van de betrokkenen is tegen moleculair onderzoek naar de oorzaak van alzheimer. Maar de balans is zoek. Ik blijf het verwonderlijk vinden dat we ons zo graag storten op de biochemie en vergeten om voor dementerenden en hun geliefden te zorgen. Wij zijn moleculair verslaafd. We denken dat elk probleem uiteindelijk door een Elon Musk valt op te lossen.

Bert Keizer is filosoof en arts bij het Expertisecentrum Euthanasie. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden