Coronavirus

Welke vaccins en medicijnen liggen er klaar voor 2021?

Beeld ANP

Begin 2021 zal er een vaccin zijn, maakte het kabinet deze week bekend. Zal de wereld dan weer zijn als voor 2020? En hoe staat het met de ontwikkeling van medicijnen en vaccins?

In de eerste maanden van 2021 denkt het kabinet te beginnen met vaccineren. Dat zal gebeuren met een vaccin dat zal zijn ingekocht door de Europese Commissie. Brussel heeft opties genomen op vijf verschillende vaccins. Gezien de ontwikkelfase komen drie van de vijf vaccins in aanmerking voor een vaccinatiecampagne begin volgend jaar.

Moderna

Deze Amerikaanse farmaceut gebruikt een nieuwe techniek waarbij een stukje genetische code van het coronavirus wordt geïnjecteerd. Het lichaam maakt daardoor virale eiwitten aan. Daar word je niet ziek van, maar het immuunsysteem reageert wel door afweerstoffen aan te maken. De ontwikkeling van Moderna bevindt zich al in fase 3, de laatste onderzoeksfase waarin op grote groepen vrijwilligers wordt getest. Het vaccin werkt bij apen en ook bij mensen waren de resultaten goed. Fase 3 loopt deze maand ten einde. Dan is het wachten op goedkeuring.

AstraZeneca

Het vaccin van AstraZeneca en de Universiteit van Oxford bevindt zich eveneens in fase 3. Het Brits-Zweedse vaccin werkt met een gewoon verkoudheidsvirus dat is vermomd als coronavirus om een reactie van het immuunsysteem uit te lokken. In de testfase lukte dat. Het wachten is op de sterkte van de immuunreactie, en op het aantal personen bij wie het vaccin werkt. Op dit moment krijgen 50.000 vrijwilligers wereldwijd het toegediend. De verwachting is dat fase 3 eind november is afgerond.

Johnson & Johnson

Net als AstraZeneca maakt het Amerikaanse bedrijf Johnson & Johnson, waartoe ook het Leidse Janssen Biologics behoort, gebruik van een vermomd verkoudheidsvirus. Johnson & Johnson ligt iets achter op AstraZeneca en Moderna. Hun fase 3 begint deze maand. 60.000 vrijwilligers in Latijns-Amerika zullen meedoen aan de laatste test. De hoop is dat het vaccin begin 2021 klaar is voor gebruik.

Pfizer en BioNTech

Deze Amerikaans-Duitse samenwerking hoopt in december 2020 een vaccin klaar te hebben. Een contract met de Europese Commissie is er nog niet. Wel met de Amerikaanse overheid. Op dit moment worden testen in fase 2 en 3 gecombineerd. Die combinatie van fasen zorgt voor een sneller ontwikkelingproces, iets dat meer farmaceuten doen.

BCG-vaccin

Het BCG-vaccin is een bestaand middel tegen tuberculose. 22 Nederlandse ziekenhuizen onderzoeken of het vaccin ook bescherming biedt tegen Covid-19. Er zijn aanwijzingen dat dit vaccin het immuunsysteem tijdelijk kan versterken, waardoor vooral ouderen met een zwak immuunsysteem minder ziek worden. De komende maanden worden duizenden vrijwilliger gerekruteerd. De eerste resultaten worden eind dit jaar verwacht. Het voordeel van een bestaand vaccin is dat het niet langs alle testfases moet.

De eerste proefpersoon in het Pfizer-BioNTech-onderzoek.Beeld AP

Er zijn al drie vaccins die in beperkte hoeveelheden op de markt zijn gebracht, maar daarover bestaat veel onduidelijkheid. Het gaat om twee Chinese en een Russisch vaccin. Deze zullen naar verwachting niet op de Europese markt verschijnen.

Vaccins zullen, anders dan veel mensen hopen, niet een directe terugkeer betekenen naar het oude leven omdat zij maar deels bescherming bieden. Hopelijk zal de meerderheid van de gevaccineerden immuniteit opbouwen, anderen worden wel ziek, maar minder. Daarom is ook medicatie belangrijk. Nieuwe medicijnen zijn er nog niet. Bestaande medicijnen daarentegen wel.

Dexamethason

Half juni boekten artsen en wetenschappers de grootste winst in de behandeling van covid-patiënten. Dexamethason, een middel tegen allergieën en astma, bleek de sterfte met een derde te verminderen onder patiënten die aan de beademing liggen. Bij patiënten die extra zuurstof kregen toegediend, daalde de sterfte met een vijfde.

Hydrocortison

Hydrocortison behoort tot dezelfde geneesmiddelengroep als dexamethason. Het UMC Utrecht maakte deze week bekend goede resultaten te boeken met dit geneesmiddel. Net als dexamethason zorgt het ervoor dat het immuunsysteem niet op hol slaat. Dat is vaak de reden dat patiënten op de ic belanden.

Remdesivir

Een medicijn dat is ontwikkeld tegen ebola, maar ook resultaat heeft bij de behandeling van Covid-19. Patiënten die het middel tijdens een onderzoeksfase kregen, herstelden sneller. Zij kwamen gemiddeld niet na vijftien dagen, maar na elf dagen uit het ziekenhuis. Ook zou het medicijn de sterfte verlagen.

Bloedplasma met antistoffen

Onder meer bloedbank Sanquin haalt in Nederland antistoffen tegen covid uit bloed van donoren om daar geneesmiddelen van te maken. Het middel moet voorkomen dat kwetsbare personen ziek worden en patiënten die wel ziek zijn helpen bij genezing. Uit testen blijkt dat de antistoffen nut kunnen hebben als het in de vroege fase van covid wordt gebruikt. Bij Sars en Mers – twee ziektes die ook worden veroorzaakt door coronavirussen – hadden de antistoffen van donoren een positief effect.

Hydroxychloroquine

Tot slot een middel dat vaak wordt genoemd, hydroxychloroquine, al dan niet in combinatie met zink. Dit middel staat in de belangstelling omdat het onderdeel is van een ideologische en politieke strijd, vooral in de Verenigde Staten. Onderzoeken waarbij een groep een placebo slikt en een andere groep (hydroxy)chloroquine laten geen effect zien. Kleinere onderzoeken die niet aan deze standaarden voldoen, tonen wel een licht positief effect aan. Mede daarom lopen er nog nieuwe onderzoeken naar hydroxychloroquine.

Lees ook:

Jacht op vaccin noopt tot samenwerking

Wereldwijd zijn talloze teams bezig vaccins te ontwikkelen tegen het coronavirus. Opgejaagd door de gezondheidsschade en de economische terugval tijdens de coronacrisis, is er een soort wedloop gaande waarbij sommige bochten worden afgesneden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden