Fentanyl

Weet Nederland een opiatencrisis af te wenden?

Fentanyl, onderschept door de douane in Chicago. Veel Amerikanen bestellen fentanyl in China. Beeld Reuters

Slaat de opiatencrisis, die zo verwoestend huishoudt in de Verenigde Staten, over naar Europa? Dat was twee jaar geleden een vraag die geregeld opdook. ‘RTL Nieuws’ maakte bekend dat er in Nederland 220 doden zijn gevallen door zware en verslavende pijnstillers als oxycodon en fentanyl.

 De cijfers zijn van 2017, de verwachting is dat het aantal doden sindsdien alleen maar is toegenomen. Die verwachting komt voort uit berichten over almaar toenemend gebruik. 

Eerder dit jaar liet Zorgverzekeraars Nederland al weten dat ruim 200.000 Nederlanders in 2017 langdurig zware pijnstillers gebruiken. Een toename met 60 procent vergeleken met 2010. De stijging van het aantal oxycodon-gebruikers was nog spectaculairder. Van ongeveer 100.000 in 2010 naar 450.000 in 2017. Driekwart van de oxycodon komt van de huisarts, de rest is afkomstig vanuit de ziekenhuizen.

Minder oxycodon gebruikt

Maar de trend lijkt te keren. Uit de voorlopige cijfers over 2019 die de Stichting Farmaceutische Kerngetallen (SFK) donderdag bekend maakte, blijkt dat er iets minder oxycodon is gebruikt. Daarmee zet de ontwikkeling door die vorig jaar is ingezet. In 2018 was het oxycodongebruik namelijk gelijk aan dat van 2017, het voorlopige laatste jaar waarin en stijging was te zien. Bij fentanyl ligt dat anders. Het aantal gebruikers is dit jaar niet gedaald, zegt het SFK op basis van voorlopige cijfers. Eerder deze week bracht het SFK een rapport uit waarin onder meer staat dat zorgverzekeraars vorig jaar 6 procent meer hebben uitgegeven aan fentanyl.  

Dat laatste zou kunnen komen doordat het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) vorig jaar de richtlijnen heeft aangescherpt. “De richtlijnen zijn echt al heel streng”, zegt Jako Burgers, strategisch medisch adviseur bij het NHG. “Ik las dat de minister wil dat de richtlijnen verder worden aangepast, maar ik denk dat hij bedoelt dat de richtlijnen beter moeten worden nagevolgd. Blijkbaar is het nog moeilijk voor artsen om het gebruik van deze middelen te beperken. Als een patiënt eindelijk van de pijn af is, krijgt de arts complimenten. Als je minder wil geven, kunnen patiënten boos worden. Je moet als huisarts dan sterk zijn om daartegen in te gaan.”

Afkicken van de zware pijnstillers is niet makkelijk. Vooral stoppen met fentanyl zorgt zware ontwenningsverschijnselen. Dat heeft ook direct aan hoe sterk dat middel is. Fentanyl is tot honderd keer zo sterk als morfine. Oxycodon is lichter dan fentanyl, maar nog altijd twee keer zo zwaar als morfine.

Leven met pijn

Burgers zegt dat patiënten goede voorlichting moeten krijgen zodat zij beter de verleiding kunnen weerstaan. En leven met pijn kan erbij horen. “Tot op bepaalde hoogte natuurlijk. Vergelijk het met slaapproblemen. Je kunt iemand makkelijk met narcotica in slaap brengen, maar dat doe je niet vanwege de gevaren. Vergeet niet: Michael Jackson is aan een overdosis overleden.”

Ook fentanyl heeft al wat bekende slachtoffers geëist. Prince en Tom Petty bijvoorbeeld. “Het is geen kunst voor een dokter om iemand pijnvrij of in slaap te krijgen. Maar het gaat er om dat je mensen goed wil laten functioneren en mensen op termijn perspectief biedt. Als mensen terminaal ziek zijn, dan ligt het anders. Als mensen een goede prognose hebben, maar wel ernstig lijden door chronisch pijn, dan moet je een ander middel geven. Fentanyl en oxycodon zijn alleen geschikt als het kortdurend wordt gebruikt, na een operatie bijvoorbeeld.”

De trend keren

Na alle publiciteit rondom met name oxycodon is er een taakgroep zware pijnstillers ingesteld, met daarin apothekers, huisartsen, verslavingsdeskundigen, patiënten en anesthesiologen. Het Instituut Verantwoord Medicijngebruik, dat de taakgroep voorzit, reageerde op de nieuwe cijfers met de mededeling: We gaan de trend keren.

Op basis van de cijfers lijkt het er inderdaad op dat het opioïdegebruik geen Amerikaanse proporties aanneemt. Nu bestaat er naast het medische circuit ook een online handel in de verslavende middelen. Via allerlei websites is het redelijk eenvoudig om aan oxycodon of fentanyl te komen. Hoe groot de omvang is van de zwarte handel, is niet bekend.

Lees ook:

Meer dan een miljoen Nederlanders gebruiken zware pijnstillers

Nederland staat aan de vooravond van een opiatencrisis. Dat zegt criminoloog Ilse van Leiden, van onderzoeksbureau Bureau Beke, in een reactie op nieuwe cijfers over zware pijnstillers. 

Slaat de fentanyl-epidemie over naar Europa?

President Trump wordt geconfronteerd met een verwoestende drugsepidemie in zijn land. Ook in Europa vallen inmiddels de eerste doden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden