B.1.1.529

Wat we nu weten over de flink gemuteerde coronavariant omikron

Een vrouw laat zich op covid testen in een kliniek in Zuid-Afrika, waar een nieuwe virusvariant is opgedoken. Beeld AP
Een vrouw laat zich op covid testen in een kliniek in Zuid-Afrika, waar een nieuwe virusvariant is opgedoken.Beeld AP

Hij is pas een paar dagen geleden ontdekt, maar leidt nu al tot grote bezorgdheid. Wat weten we over de nieuwe coronavariant die in Zuid-Afrika ontdekt is?

Marten van de Wier

Er is er weer een: een nieuwe loot van het coronavirus die virologen wereldwijd in rep en roer brengt. Vandaag heeft een werkgroep van Wereldgezondheidsorganisatie WHO de variant B.1.1.529, zoals de door Zuid-Afrikaanse wetenschappers ontdekte mutatie genoemd werd, de naam omikron-variant gegeven. En het is volgens de WHO net als de deltavariant een variant van zorg (variant of concern). De Europese Commissie riep vrijdagochtend op tot een stop van het vliegverkeer naar de landen in Zuidelijk Afrika. Nederland ging daar vrijdag om 12.00 uur ’s middags toe over, net als Italië, Duitsland en Tsjechië en eerder al het Verenigd Koninkrijk en Israël. Wat weten we nu van die mutatie?

Variant werd snel dominant in Zuid-Afrika

Allereerst: hij lijkt zich in Zuid-Afrika snel te verspreiden. Dinsdag was het nieuws in Zuid-Afrika dat het aantal coronabesmettingen in de provincie Gauteng, met miljoenenstad Johannesburg, snel steeg. Diezelfde dag ontdekten wetenschappers de afwijkende mutatie.

De aantallen gevonden infecties zijn in Zuid-Afrika nog laag, vergeleken met ons land: de afgelopen 24 uur waren er bijna 2500 positieve tests. Maar een dag eerder waren dat er maar 1200. De trend is steil omhoog.

Volgens de vooraanstaande Zuid-Afrikaanse wetenschapper Tulio de Oliveira lijkt het erop dat de variant zich ook in andere Zuid-Afrikaanse provincies verspreidt, en in twee weken tijd de deltavariant in Zuid-Afrika heeft verdrongen. De nieuwe variant lijkt dan ook de reden van het toegenomen aantal besmettingen.

Het virus is de meest afwijkende mutatie tot dusver

Het tweede dat we weten: de nieuwe variant heeft volgens wetenschappers zeker 32 mutaties aan spike-eiwitten, de haakjes waarmee het virus zich aan menselijke cellen bindt, en waarop onze vaccins gericht zijn. Het is daarmee de meest afwijkende mutatie die tot dusver is gevonden. Een Britse viroloog spreekt op Twitter van een gruwelijk spike-profiel. Het afwijkende uiterlijk is een aanwijzing dat het virus zich mogelijk ook anders gedraagt dan de varianten die we tot dusver kennen.

Dat het virus anders is, wil nog niet zeggen dat het erger is. Maar de vrees is wel dat deze variant nog besmettelijker is dan de deltavariant – die nu op veel plekken wereldwijd dominant is – of dat het de huidige vaccins beter kan omzeilen.

Virus kan mogelijk ontkomen aan vaccins

In de nieuwe variant zitten namelijk mutaties die al bekend zijn van andere varianten. Van sommige daarvan is het vermoeden dat ze tot een besmettelijker virus leiden, bij andere dat ze de aangeboren afweer van de mens beter kunnen ontwijken of beter bestand zijn tegen vaccins. Of dat ook echt zo is, moet blijken uit nader onderzoek in het lab en in de praktijk.

Een andere belangrijke vraag is of deze variant leidt tot een ernstiger verloop van de ziekte. Het zou ook kunnen dat het verloop juist milder is.

De WHO heeft aan deze variant de Griekse letter omikron toegekend, net zoals eerder bij de alfa- en deltavariant is gebeurd, die in het Verenigd Koninkrijk en in India voor het eerst werden herkend. Bovendien heeft de WHO de variant zorgelijk genoemd. Het leek erop dat hij eerst met extra ‘belangstelling’ zou worden gevolgd. Kennelijk vindt de WHO de op dit moment bekende kenmerken, zoals de vele mutaties en de snelle verspreiding, reden genoeg om hem nu al een variant van ‘zorg’ te noemen, zoals de deltavariant.

Enge varianten vielen in het verleden soms mee

Er zijn in het verleden vaker varianten geweest die er eng uitzagen, maar waarvan het effect uiteindelijk meeviel. Zo was er de bètavariant, die begin dit jaar in Zuid-Afrika werd ontdekt, en die beter bestand leek tegen de vaccins. Uiteindelijk ‘won’ de deltavariant, omdat die zoveel besmettelijker is. Maar tegen die variant werken de vaccins juist redelijk goed.

Waar de nieuwe variant vandaan komt, is onbekend. Hij lijkt niet op de deltavariant, maar staat dichter bij het originele coronavirus van vorig jaar. “Dat zou kunnen betekenen dat hij al die tijd ergens heeft zitten pruttelen, in een land waar we het virus niet goed volgen”, viroloog Marion Koopmans van het Erasmus MC in de Volkskrant. Het zou volgens virologen heel goed kunnen dat dat niet in Zuid-Afrika was.

Lees ook:

Zuid-Afrika voelt zich gestraft, alleen maar omdat zij zoveel nieuwe varianten ontdekken

Zuid-Afrika zet zich schrap voor economische tegenwind nu daar opnieuw een mutatie van het coronavirus is ontdekt.

De hamer moet zwaar zijn, maar de klap mag niet te hard aankomen

In Nederland zoekt het kabinet zekerheid dat nieuwe coronamaatregelen genoeg effect hebben. Het land gaat mogelijk voortaan ’s avonds vanaf 17.00 uur op slot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden