De eikenprocessierups (Thaumetopoea processionea) kruipt hier over een boomstam.

Het Consult EIkenprocessierups

Wat kan ik doen tegen jeuk door de eikenprocessierups?

De brandharen van de eikenprocessierups zorgen bij menig Nederlander voor jeuk, pijn en roodheid. Is daar iets tegen te doen?

Talloze jeukende bultjes, roodheid en een brandend gevoel. Al weken wordt Nederland geteisterd door een grote hoeveelheid eikenprocessierupsen die venijnige sporen achterlaten, en dat brengt allerlei gezondheidsklachten met zich mee. Het grootste probleem: pijnlijke jeuk.

De oorzaak zijn de minuscule haartjes van de rups. In stad en land laten de rupsjes die brandharen los, die na een zwerftocht door de lucht ergens neerkomen. Wanneer dat op de huid van een toevallige voorbijganger is, kan die daarvan flink last krijgen. Zodra zo’n haartje zich vastzet in de huid, breekt hij, zegt Henk Jans, arts bij Kenniscentrum Eikenprocessierups. Bij dat breken komt een eiwit vrij, dat het lichaam niet herkent. Dat ziet het als signaal: tijd voor actie!

Histamine

Door het prikkelen van het afweermechanisme van het lichaam kunnen allerlei reacties optreden, waarbij histamine vrijkomt. Of dat gebeurt, en in welke mate, verschilt per persoon. De meest voorkomende reacties zijn jeuk, bultjes, roodheid en een brandend gevoel.

Die verschijnselen zijn goed te verlichten, zegt Jans. “Voor de meeste mensen werkt een crème op basis van menthol, eucalyptus of aloë vera.” Die verzacht en verlicht de jeuk en pijn. Niet onbelangrijk, want krabben kan leiden tot ontsteking van de bultjes.

Sommige mensen hebben zo’n heftige reactie, dat verzachting alleen niet genoeg is. Dan kan volgens Jans aanvulling van een crème met lidocaïne of triamcinolon behulpzaam zijn. Afhankelijk van het middel en de apotheek zijn deze medicijnen met of zonder doktersrecept verkrijgbaar.

Föhn

Pillen tegen hooikoorts, waarin een antihistaminicum zit, gaan de natuurlijke afweerreactie van het lichaam tegen en kunnen daarom ook de heftige reacties op de eikenprocessierups verminderen. Als andere mogelijke oplossingen noemt Jans ook azijn, middeltjes tegen insectenprikken en aambeienzalf. “Dat klinkt een beetje raar,” zegt hij, “maar alles waarin pijnstilling en menthol zit, werkt verzachtend.”

Een lezer zag op Facebook de volgende tip: föhn de bultjes en ze verdwijnen als sneeuw voor de zon. De achterliggende gedachte is dat het gif van de rupsen een eiwit zou zijn dat stolt door de warmte. Daardoor zou de jeuk weggaan en zouden de bultjes verdwijnen. Is dit de gouden tip?

Fabeltje

Nee, zegt Jans. Hoewel er geen onderzoek naar is gedaan, noemt hij de theorie over stollend eiwit en verdwijnende bultjes een fabeltje. De reacties zullen niet weggaan, zegt hij, maar het is wel mogelijk dat de heftigheid ervan afneemt. “Boven de zestig graden kunnen eiwitten van structuur veranderen en hun allergene werking verliezen”, legt hij uit. Toch raadt hij de tactiek af, omdat de hete lucht de huid kan verbranden, zeker bij kleine kinderen.

Wel kan een föhn brandhaartjes van de huid blazen die nog niet vastzitten, zegt Jans. Dat is een goede zaak, want hoe minder brandharen op de huid liggen, hoe minder er in de huid vast kunnen komen te zitten.

Maar Jans geeft de voorkeur aan andere methoden om de haartjes te verwijderen, zoals afspoelen onder de douche of plakband op de huid plakken en dat weer verwijderen. 

Luchtwegen en ogen

De eikenprocessierupsen zorgen bij de meeste mensen vooral voor huidproblemen, zegt Jans. Volgens hem heeft slechts een klein percentage andere gezondheidsklachten, zoals last van de luchtwegen en ogen. Daarbij is extra oplettendheid geboden en is het raadzaam de huisarts of oogarts te consulteren, zegt hij. Ook bij ernstige huidklachten kan een bezoekje aan de huisarts nodig zijn.

Het simpelste advies is uiteraard om de gebieden waar veel overlast is van de brandharen te vermijden. “Maar ja”, geeft Jans toe, “dat is makkelijker gezegd dan gedaan, want de brandharen zitten bijna overal.”

In Het Consult beantwoorden experts wekelijks gezondheidsvragen van lezers. Ook een gezondheidsvraag? Stuur een mailtje naar gezondheid@trouw.nl.

Lees ook:

‘Het jeukt de hele dag’; de eikenprocessierups maakt radeloos

Voor biologen is het een succesverhaal, maar elke andere Nederlander gruwelt bij de opkomst van de eikenprocessierups. Het aantal is dit jaar verdrievoudigd en het leed houdt nog wel even aan.

Zonder ‘snelweg’ geen eikenprocessierups

Er is maar één manier om de eikenprocessierups een halt toe te roepen, zegt deskundige Silvia Hellingman. Onderbreek de aaneengesloten rijen eiken waarlangs het beestje zich verspreidt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden