Orgaandonatie

Wat heeft het nieuwe donorregister tot dusver opgeleverd?

Transport van een orgaan bij het Erasmus MC. Vanaf vandaag moet iedere Nederlander vanaf 18 jaar zijn keuze over orgaandonatie vastleggen.Beeld ANP

Het nieuwe donorregister is vanaf vandaag van kracht. Werkt het ook? In elk geval heeft inmiddels de helft van de Nederlanders zijn keuze vastgelegd.

7,1 miljoen Nederlanders hebben hun keuze over orgaandonatie vastgelegd in het donorregister, zo werd gisteren bekend, op de dag dat het nieuwe donorregister van kracht werd. Daarin moeten Nederlanders zich ook actief registreren als ze hun organen niet ter beschikking willen stellen. Een Kamermeerderheid hoopt zo levens te sparen van patiënten die nu op de wachtlijsten staan. Maar er is ook weerstand. Wat heeft het nieuwe donorregister tot dusver opgeleverd?

De keuze bestond al tussen vier smaken: ‘ja’ of ‘nee’ tegen donatie, ‘ja’ voor wat betreft bepaalde delen van het lichaam, of de keuze om de beslissing aan hun nabestaanden over te laten. Daar komt nu in het register de categorie ‘geen bezwaar’ bij. Wie geen keuze invult, komt in dat hokje terecht.

Dat gebeurt niet meteen. Eerst stuurt het donorregister twee keer een brief. Vanwege de coronacrisis is het versturen daarvan uitgesteld tot september. Pas daarna, waarschijnlijk in december, zijn de eerste ‘geen bewaar’-registraties een feit.

Nederland heeft nu 3,8 miljoen potentiële donoren

Veel Nederlanders hebben de komst van het nieuwe register niet afgewacht. In 2016, toen de Tweede Kamer de donorwet aannam, had 40 procent een keuze vastgelegd. Dat groeide tot 42 procent in 2018. Inmiddels heeft bijna de helft zich laten registreren: dat heeft de donorwet al bereikt. Na de brieven zal dat percentage verder stijgen.

Een ander effect van de nieuwe donorwet is dat het aantal nee-keuzes is gegroeid, en ook hun aandeel in het totaal aantal registraties: van 27 procent in 2016 naar 34 procent nu, zo blijkt uit cijfers van het CBS. Dat is begrijpelijk: voorheen hoefde de keuze ‘nee’ niet vastgelegd te worden, nu moet dat wel, om niet in de categorie ‘geen bezwaar’ te komen.

Tijdens de behandeling in de Eerste Kamer laaide het maatschappelijk debat op: mocht de overheid wel beslissen voor burgers die geen keuze maakten? Het leidde tot de vrees dat principiële weerstand tegen de wet zelfs tot minder donoren zou kunnen leiden. Die angst blijkt ongegrond. Tussen 2016 en nu daalde het aandeel van de ‘ja’s’ in het donorregister van 61 naar 55 procent. Maar doordat steeds meer mensen hun keuze doorgaven, steeg het absolute aantal ja-keuzes in die periode met ruim 200.000. Nederland heeft nu 3,8 miljoen potentiële donoren: een kwart van de totale volwassen bevolking. In 2016 had 24 procent zich als donor geregistreerd. Zelfs als percentage op de totale bevolking is het aantal donoren dus iets gestegen.

Voor wie een stijging van het aantal transplantaties beoogt, is er wel een andere zorg. Nabestaanden maken de laatste jaren vaker bezwaar tegen donatie. Als zij niet met donatie instemmen, gaat die niet door, zelfs als een overledene zelf de keuze ‘ja’ had gemaakt.

Dat nabestaanden niet wilden meewerken aan donatie, gebeurde volgens de Nederlandse Transplantatiestichting (NTS) tien jaar geleden bij ongeveer een op de tien overledenen met een ja-keuze. Vorig jaar was dat gegroeid naar een of de vijf. Bij overledenen die zelf geen keuze hebben gemaakt, kozen naasten vroeger in 40 procent van de gevallen voor donatie. Dat is geslonken tot 30 procent.

Of dat gevolgen zijn van het debat over de nieuwe donorwet, is niet bekend. Een woordvoerder van de NTS denkt dat Nederlanders te weinig praten met hun naasten over orgaandonatie, waardoor nabestaanden niet goed weten wat de overledene wilde. Ze hoopt dat de nieuwe donorwet er in de komende maanden juist voor zorgt meer families daarover praten.

Lees ook:

De nieuwe donorwet is een enorme verandering die niet zoveel verandert

Stel nu dat ik geen bezwaar maak tegen orgaandonatie, maar mijn zus begint na mijn overlijden stampij te maken, gaat mijn donatie dan door? Hoe zit dat als de familie verdeeld is? Wie heeft er meer rechten: ouders, broers en zussen of schoonfamilie?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden