InterviewHoogleraar immunologie

Waarom zwangere vrouwen meer kans hebben op ernstige covid

Hoogleraar immunologie over vaccinatie: ‘Je beschermt jezelf, maar ook je baby.’  Beeld Getty Images/iStockphoto
Hoogleraar immunologie over vaccinatie: ‘Je beschermt jezelf, maar ook je baby.’Beeld Getty Images/iStockphoto

Bij zwangere vrouwen werkt het immuunsysteem anders. Dat kan een reden zijn voor de hogere kans op ernstige covid.

Het moet raar lopen wil minister Hugo de Jonge van volksgezondheid zwangere vrouwen binnenkort geen voorrang geven bij de vaccinatie tegen covid. Tot voor kort leefde het idee dat zwangere vrouwen geen extra risico liepen. Cijfers laten iets anders zien. Ze komen 2,5 keer zo vaak op de intensive care terecht als niet zwangere vrouwen. “Dat kan te maken hebben met het immuunsysteem dat anders werkt als je zwanger bent,” zegt hoogleraar immunologie aan het Amsterdam UMC Marjolein van Egmond.

“De foetus is voor de helft afkomstig van de vader. Dus is het in principe een vreemd object voor de moeder. Vergelijk het met orgaandonaties. Als iemand een nieuwe nier krijgt, kan het afweersysteem de nieuwe nier afstoten. Dat moet natuurlijk niet gebeuren met een ongeboren baby. Daarom is bij zwangere vrouwen de afweer zodanig aangepast dat de baby niet wordt afgestoten.”

Is die aangepaste afweer de reden dat vrouwen die in verwachting zijn een grotere kans hebben op ernstige covid?

“We weten niet precies hoe dat komt. Het is een combinatie. Zwangerschap is een soort topsport, het kost gigantisch veel energie om dat kind te laten groeien. Wellicht dat je daardoor vatbaarder bent voor ernstige gevolgen. Daarbij, zeker in het laatste trimester neemt de baby behoorlijk wat plek in. Daardoor is er minder ruimte voor de longen waardoor het ziekteverloop ernstiger kan zijn.”

Wat zijn de risico’s van vaccinatie voor zwangere vrouwen en is er iets bekend over effecten voor het kind?

“Over het algemeen worden zwangere vrouwen niet gevaccineerd, alleen tegen kinkhoest. Kijk, het idee achter vaccinatie is geen rocket science. Vaccins berusten allemaal op hetzelfde principe. Je geeft het afweersysteem een instructie. Die instructie is niet anders dan bij een verkoudheid. Het verschil is dat een vaccin de instructie op een gecontroleerde manier geeft, zonder dat je er echt ziek van wordt. Het coronavirus geeft dus exact dezelfde instructie als het coronavaccin. Alleen krijg je van het coronavirus direct een heel leger op je dak dat direct aanvalt en bij het vaccin alleen een boodschapper die zegt: jongens, sta paraat. Als je zwanger bent, loop je in die negen maanden ook wel eens een keer verkoudheid op, of tegen een griepje. Dan gebeurt er eigenlijk niets anders in je lichaam dan na vaccinatie tegen covid.”

Bij ongeboren baby’s is al gezien dat zij de antistoffen in hun bloed hadden als de moeder was gevaccineerd. Dat lijkt een dubbele reden om te vaccineren.

“Ja, dat is hartstikke positief. De antilichamen gaan via de placenta naar de baby. Als baby’s worden geboren is hun afweersysteem nog niet volgroeid. Een manier om de baby alvast een pakketje afweer mee te geven, is via alle antistoffen die in de moeder aanwezig zijn. Ook hierbij geldt: als een zwangere vrouw verkouden wordt, krijgt de baby ook afweerstoffen tegen dat virus. En als de zwangere vrouw corona krijgt, krijgt de baby afweerstoffen tegen corona. Dat werkt ook zo met het vaccin.”

Zwangere vrouwen zouden dus maar beter zo vaak mogelijk ziek moeten worden.

“Ik weet niet of ze daar zelf zo gelukkig van worden. Zwanger zijn is al een aanslag op je lijf. Maar inderdaad, via de moeder krijgt de baby een eerste pakketje antistoffen dat helpt om de eerste tijd door te komen.”

Ruim twee keer zoveel kans op de ic, dat klinkt voor zwangere vrouwen als een reden voor bezorgdheid. Terecht?

“Het is in elk geval geen reden voor paniek. Je moet wel beseffen dat het nog altijd om jonge vrouwen gaat. Die groep loopt al minder risico vergeleken ouderen. Ook bij zwangeren is de kans op ic-opname nog altijd kleiner dan bij 70 plussers. Al is er wel een opteleffect. Bijvoorbeeld als je zwanger bent en al wat ouder, in de 40 of zo. Of als je overgewicht hebt.”

Toch raadt u aan: vaccineren. Dat staat toch haaks op de eerste boodschappen. Toen zeiden farmaceuten: niet voor zwangeren.

“Ja, er is veel verwarring en onzekerheid vanwege die boodschap. Maar ‘niet voor zwangeren’ is een standaardprocedure. In eerste studies zitten per definitie geen zwangere vrouwen. Dus komen farmaceuten met een standaardclausule dat het vaccin niet aan zwangere vrouwen mag worden gegeven. Dat is door mensen vertaald in: het zal wel niet veilig zijn. Maar nu het in de praktijk wordt gebruikt, zie je geen enkele aanwijzing dat het niet veilig is. Er zijn wereldwijd al bijna 100.000 zwangere vrouwen gevaccineerd, zonder problemen. En vergeet niet, je beschermt jezelf, maar ook je baby.”

In welke fase van de zwangerschap kun je het beste het vaccin nemen?

“Daar is weinig over bekend. Je wilt sowieso geen corona krijgen tijdens je zwangerschap, maar helemaal niet in je derde trimester. Dan heb je al weinig ruimte in je lichaam. Het is ook juist in die fase dat je vaker ernstige covid ziet.”

Lees ook:

Hoe vrouwen vergeten werden in het Covid-19-onderzoek

Dat bij testen geen proeven worden gedaan op zwangere vrouwen is normaal. Maar bij de testen met corona blijken vrouwen sowieso een kleinere rol te spelen dan mannen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden