InterviewSlachthuizen

Waarom slaat het coronavirus juist in slachterijen zo hard toe?

Archieffoto van een kippenslachterij.Beeld ANP

Volgens sommige publicaties is het niet toevallig dat het coronavirus toeslaat in de vleessector. Maar hoogleraar Mart de Jong meent dat de oorzaak eerder buiten dan binnen de muren van de vleesfabriek ligt.

De coronabesmettingen bij vleesverwerker Vion in Groenlo, waar bijna een kwart van de werknemers het virus blijkt te hebben, staan niet op zichzelf. In de Verenigde Staten zijn al tientallen vleesfabrieken sinds het begin van de pandemie voor lange of kortere tijd gesloten. Ook bijvoorbeeld Brazilië, Ierland, Duitsland en Frankrijk kennen grote aantallen positief geteste werknemers die in deze fabrieken werken. Ben je bij het verpakken van vlees extra vatbaar voor de overdracht van het virus?

De oorzaken voor het raken van juist deze sector liggen hoogstwaarschijnlijk op sociaal-economisch vlak, reageert Mart de Jong, hoogleraar kwantitatieve veterinaire epidemiologie uit Wageningen, “Het gaat om laaggeschoold, impopulair werk, dat vaak gedaan wordt door arbeidsmigranten.”

De slachterij in Groenlo die vanwege corona gesloten werd. Beeld EPA

In de VS bijvoorbeeld zijn dat geregeld mensen zonder verblijfsvergunning. De Jong: “Zonder verzekering of papieren ga je niet snel naar een arts als je niet lekker bent. Dan werk je door. En ook in Nederland kan de drempel om naar de dokter te gaan voor mensen die bijvoorbeeld de taal niet spreken hoger liggen dan voor anderen. En als iemand met klachten zich niet afzondert, kan het snel gaan.”

Specifieke omstandigheden van arbeidsmigranten

Het nagaan van de contacten van besmette personen levert ook problemen op wegens gebrek aan goede adressen of telefoonnummers, zegt hij. Ook dat wijst op de specifieke omstandigheden van arbeidsmigranten. “Communicatie met deze mensen is extra ingewikkeld.”

Uit het buitenland afkomstige werknemers leven daarbij vaak op kleine kamers met meerdere mensen en reizen gezamenlijk in busjes naar de fabriek. “Na het werk nog even allemaal langs de supermarkt pizza en sixpack bier ophalen, dat is toch het beeld, ook internationaal. Dat kan bijdragen aan de snelle verspreiding van het virus onder deze groepen.”

Hij vermoedt dat de besmettingen eerder buiten dan binnen de fabriek plaatsvinden. Net zoals het virus ook gedijt op cruise- of marine-schepen, in gevangenissen of onder mijnwerkers in Zuid-Afrika. “Daar speelt telkens hetzelfde, veel mensen die dicht op elkaar leven, dat is gevaarlijk bij een epidemie.”

Net voor de massale komst van seizoensarbeiders

Toch zijn er in Nederland nog weinig berichten over uitbraken in andere sectoren waar traditioneel óók veel arbeidsmigranten werkzaam zijn, zoals de tuinbouw. Hoe is dat te verklaren? De Jong: “Toen in februari en maart het virus in al zijn heftigheid om zich heen greep, was dat nog net voor de massale komst van veel seizoensarbeiders. Daar is dan ook een tekort aan. Aspergetelers bijvoorbeeld klaagden, want de Oost-Europeanen die ze andere jaren inhuurden kwamen niet.”

Op weer andere plekken waar migranten werken, zoals de auto-industrie, sloten vervolgens fabrieken de deuren vanwege de lockdown. Arbeidsmigranten keerden soms terug naar hun land van herkomst. “Maar die vleesverwerkende industrie is lastig te stoppen en zie je overal doorgaan. De dieren zijn op een gegeven moment klaar voor de slacht, dat kan je moeilijk uitstellen. Voedsel wordt bovendien als vitaal aangemerkt. Dus daar is hard doorgewerkt en mensen willen graag geld verdienen.”

De wetenschappelijk website Wired noemt in een artikel, gebaseerd op verschillende publicaties, een aantal factoren die wél specifiek voor de vleesindustrie gelden en die bij de verspreiding van het virus ook een rol gespeeld kunnen hebben. Zoals de hoge werkdruk in de vleesfabrieken. Het vlees moet juist om hygiëneregels zo snel mogelijk worden verpakt en ingevroren. Om te voorkomen dat bacteriën of virussen zich kunnen nestelen. Veel werknemers staan daarom vrij dicht op elkaar en de lopende band draait snel door. Dat kan ertoe leiden, zo meldt dit artikel, dat werknemers met mondkapjes op zwaarder gaan ademhalen en die mondkapjes in de weg zitten. Ze komen er dan met hun handschoenen aan, wat weer niet hygiënisch is.

‘Ze hoesten dus niet op het vlees, als ze al hoesten’

De Jong is niet overtuigd. “Werknemers dragen voor zover ik weet altijd mondkapjes, haarnetjes en handschoenen. Ze hoesten dus niet op het vlees, als ze al hoesten. Er zijn ook strikte hygiëneregels over bijvoorbeeld handen wassen. Het is niet in het belang van de werkgevers om daar mee te rommelen. Daar wordt echt wel op gelet, en ik denk in veel buitenlanden ook.”

Een andere studie lijkt erop te wijzen dat het rondblazen van koude lucht in de fabrieken tot verspreiding van het virus kan leiden. De Jong verwacht dat niet. “We weten nog weinig van dit virus. Maar wel lijkt vrij zeker dat door niezen en kuchen dikkere druppels neerkomen op oppervlaktes en zo verspreidt het zich. Met goede maatregelen als handen wassen, mondkapjes op, handschoenen aan, is dat in vleesfabrieken te voorkomen.”

En die lage temperatuur? “Ja, virussen overleven langer als het koud is en misschien ook op rauw vlees. Of dat hier speelt? Het is nooit bewezen, meer is er niet over te zeggen.”

Als blijkt dat vleesfabrieken de hygiëne regels niet naleefden, is het een ander verhaal, stelt hij. Dan zijn er misstanden geweest die wel aan verspreiding van het virus hebben bijgedragen. “Dat wordt nu verder uitgezocht. Maar voorlopig zie ik de meest plausibele verklaring van besmettingen in slachterijen in de leefomstandigheden van de meeste werknemers, eerder buiten de fabriek dan binnen.”

Lees ook:

Niemand weet of de besmette werknemers van het slachthuis wel in quarantaine gaan

Zeshonderd medewerkers van een Vion-slachthuis moeten door corona in thuisquarantaine. Of de betrokken arbeidsmigranten dat zullen doen? Niemand die het weet, of kan controleren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden