Vaccineren

Waarom mogen 60-minners niet zelf beslissen over AstraZeneca? ‘Ethisch gezien zou dat niet gek zijn’

null Beeld AP
Beeld AP

Zouden 60-minners niet zelf de keus moeten hebben of ze een vaccin van AstraZeneca nemen? Ja, vinden apotheker Hanneke Luttikhuis en hoogleraar medische ethiek Dick Willems.

Na weken onrust was donderdag eindelijk de kogel door de kerk: iedereen die jonger is dan 60 jaar, mag niet langer gevaccineerd worden met AstraZeneca. De Gezondheidsraad wil het risico op eventuele bijwerkingen, hoe minimaal ook, zo klein mogelijk houden.

Meteen na dat besluit klonk er gemor uit de samenleving. Huisartsen noemden het ‘een enorme domper’ voor mensen uit risicogroepen die al een jaar thuiszitten. Het besluit roept ook de vraag op of mensen niet zélf de afweging mogen maken of ze het risico willen lopen.

Volgens Dick Willems, hoogleraar medische ethiek aan de Universiteit van Amsterdam, zou het logisch zijn de keus aan mensen zelf te laten. “Mits ze voldoende op de hoogte zijn van alle voor- en nadelen. En dat nadeel is stevig: de kans op bijwerkingen is laag, maar wel ernstig. Aan de andere kant wegen de voordelen van het vaccineren zwaar. Niet alleen dat je minder ziek wordt en niet meer doodgaat aan covid, maar ook omdat je op die manier anderen beschermt en bijdraagt aan het heropenen van de samenleving.”

Petitie

Ziekenhuisapotheker Hanneke Luttikhuis (33) uit Haarlem zegt zich ‘te verbazen’ over dit besluit. “Bij andere geneesmiddelen laten we de keus ook aan de mensen zelf. Dan zegt de dokter: ik schrijf dit medicijn voor, met dit effect en deze bijwerkingen. Op basis van die informatie maak je als patiënt een keus om het wel of niet te nemen.” Ze startte samen met haar broer een petitie onder de noemer ‘Stop de vaccinatiestop’.

Luttikhuis wijst op het advies van het Europees Geneesmiddelenagentschap (Ema), dat stelde dat de voordelen van het vaccineren ruimschoots opwegen tegen de risico’s. “Vergelijk het met anticonceptie. Het risico op trombose is daar groter dan bij AstraZeneca. Het is een middel dat zwangerschap moet voorkomen, zoals het vaccin een ziekte voorkomt. Vrouwen hebben ook daar de keus of ze de pil wel of niet willen nemen.”

Zelf zou ze het vaccin zeker nemen. “Liever gisteren nog dan vandaag, al hoef ik niet vooraan in de rij.” Ze hoort frustratie om haar heen van collega’s. “In het ziekenhuis ligt voor de volgende groep verpleegkundigen en artsen het vaccin al klaar, en nu mogen ze het niet krijgen. De ziekenhuizen worden steeds voller, dat wordt op de werkvloer ook gevoeld. En toch wordt er gesproken over versoepelen. Dan slaat de wanhoop toe.”

Waarom De Jonge dan toch voor deze optie kiest, weet hoogleraar Willems niet. “Misschien is het praktisch lastig haalbaar als mensen kunnen zeggen, doe mij dit vaccin maar en liever die niet. Dat lijkt me het enige argument, want ethisch gezien is het niet gek om mensen zelf hun voorkeur te laten uitspreken.”

Op de vraag of 60-minners niet zelf mogen weten of ze AstraZeneca nemen, verwijst het ministerie van volksgezondheid naar het advies van de Gezondheidsraad. “Die zegt: vaccineer geen mensen onder de 60 met AstraZeneca wegens de risico’s”, zegt een woordvoerder. “Mensen zelf laten kiezen, zou tegen dit advies ingaan.”

Wat vinden 60-minners zelf?

null Beeld  Gerard Langeveld
Beeld Gerard Langeveld

Gerard Langeveld (48): ‘Ik had me graag laten vaccineren met AstraZeneca’

“In 2019 is er bij mij kanker ontdekt en is een nier weggehaald wegens een complicatie. Inmiddels ben ik ‘schoon’, maar het traject duurde lang. De operaties zorgden ervoor dat ik kwetsbaar was, minder conditie had en lang moest herstellen.

“Ik zat dus al lang thuis, min of meer geïsoleerd, toen corona er ook nog overheen kwam. Mocht ik eindelijk weer wat doen, moest ik voorzichtig zijn wegens dat virus. Daar werd ik wel eens opstandig van. Tegelijkertijd ben ik wel een stuk voorzichtiger dan de Gerard van vóór de kanker. Ik vermijd drukke plekken of doe voor de zekerheid een mondkapje op.

“Als het kon, had ik me graag laten vaccineren met AstraZeneca. Het risico op bijwerkingen is klein en neem ik voor lief. Het vaccin zou voor meer vrijheid zorgen. Ik ben toch ernstig ziek geweest, en heb drie kleine kinderen, dus ik voel de coronadreiging wel. Ik heb één heel erge ziekte overleefd. Het zou toch wel wat zijn als ik corona kreeg en dan weer op het randje van leven en dood zou zweven.”

null Beeld  Christian Vossers
Beeld Christian Vossers

Christian Vossers (39): ‘Ik ben er niet voor om mensen zelf te laten kiezen’

“Ik zou AstraZeneca nemen, als dat mogelijk zou zijn. Het risico op bijwerkingen is verwaarloosbaar, terwijl het risico op corona, ook in mijn leeftijdsgroep, veel groter is. Het is een lastige discussie, omdat mensen over het algemeen niet goed zijn in kansberekening. Toch ben ik er niet voor om mensen zelf te laten kiezen of ze de AstraZeneca-vaccinatie willen of niet. Wel of ze de prik al dan niet zouden moeten nemen, maar niet welk merk ze krijgen. Dat moet de overheid bepalen, en daar moeten we ons naar schikken. Zo zit het ook bij de vaccinaties voor mijn kinderen: ik kan als ouder kiezen of ik mijn kind zo’n prik geef, maar niet welk merk. Nu is er een hetze over de vraag of de keus niet een grondrecht is van mensen, maar naar mijn mening was dat grondrecht er al nooit.”

null Beeld  Anja van Zalinge
Beeld Anja van Zalinge

Anja van Zalinge (45): ‘Dat het risico op bijwerkingen bij vrouwen groter lijkt te zijn, baart me niet per se zorgen’

“Ja, ik zou de prik wel nemen, ondanks de risico’s. Want wat heet risico? Zo weinig mensen kregen last van bijwerkingen. Ik heb veel medici in mijn kennissenkring, en die zijn ook van mening dat het risico verwaarloosbaar is. Dus dan denk ik: zet ’m maar, als het zou kunnen. Dat het risico op bijwerkingen bij vrouwen groter lijkt te zijn, baart me niet per se zorgen. Er lagen vorig jaar meer mannen op de ic door het coronavirus, nu liggen de verhoudingen anders. Ik zou zeggen: laat mensen zelf kiezen, dan stagneert het prikken niet. Als het bij mannen minder voorkomt, laten we dan ook de mannen onder de zestig prikken, en dan geven we de vrouwen een ander vaccin.”

Lees ook:

Perspectief ontbreekt voor kwetsbare groepen, zeggen huisartsen na AstraZenecabesluit

Kwetsbare 60-minners mogen niet langer het AstraZenecavaccin ontvangen. Een ‘enorme domper’ voor mensen uit risicogroepen die al een jaar thuis zitten, zeggen huisartsen.

Minister De Jonge heeft de puzzel van het vaccineren nog niet gelegd

Hoe snel lukt het om het vaccinatieschema zo om te gooien dat iedereen die dat wil begin juli is ingeënt tegen corona?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden