Vaccineren

Waarom de vaccinatiemachine hapert (en hoe het beter kan)

De ‘XL prikstraat’ Breepark bij Breda.  Beeld EPA
De ‘XL prikstraat’ Breepark bij Breda.Beeld EPA

Er is vaccin op voorraad maar er wordt weinig geprikt. Logistiek deskundige Jan Fransoo is sinds kort betrokken bij de vaccinatiecampagne en denkt dat het slimmer en dus sneller kan.

Niet de door minister Hugo de Jonge beloofde 416.002 vaccins werden vorige week gezet, maar 280.570. Het opnieuw inplannen van afspraken voor een inenting met AstraZeneca, dat tijdelijk werd gestopt, bleek moeizaam. Van de 100.000 plekken werden er 36.000 geboekt. En dus hoopt de vaccinvoorraad zich op.

Hoogleraar logistiek management Jan Fransoo (Universiteit Tilburg) kijkt met gemengde gevoelens naar de berichten van de afgelopen weken. Nadat hij vorig jaar vanaf de zijlijn kritiek uitte – door te constateren dat massavaccinatie een logistieke operatie is, maar er over logistiek nog niets bekend was – bood Fransoo zijn diensten aan bij het ministerie van volksgezondheid (VWS). Samen met mensen van ASML, Heineken en de universiteiten in Eindhoven en Tilburg werkt Fransoo sindsdien pro bono aan het logistieke proces.

Wat trof u aan toen u voor het eerst sprak met VWS?

“Een enorme nieuwsgierigheid naar wat wij konden bieden. Mensen werkten enorm hard maar men had denk ik moeite met de complexiteit van de operatie en de grote onzekerheid. Logistiek is het matchen van vraag en aanbod. Maar zowel de toelevering van vaccins (aanbod) als de doelgroep voor wie die vaccins zijn bedoeld (vraag), veranderde keer op keer.”

 Een pop-up vaccinatielocatie van de GGD. De tijdelijke vaccinatie unit is vooral bedoeld voor oudere inwoners die zich minder goed kunnen verplaatsen.  Beeld ANP
Een pop-up vaccinatielocatie van de GGD. De tijdelijke vaccinatie unit is vooral bedoeld voor oudere inwoners die zich minder goed kunnen verplaatsen.Beeld ANP

Wat was er nodig?

“Om grootschalige vaccinatie te laten slagen heb je drie dingen nodig. Een vaccin, een prikker en een arm. Op het aantal vaccins heb je weinig invloed. Het aantal prikkers was begin van het jaar een groot probleem, omdat de omslag moest worden gemaakt van inenting door de huisarts naar de GGD. Die omslag is gemaakt en nu zien we foto’s van GGD-hallen mét een efficiënte prikcapaciteit waar wij onder meer aan hebben meegewerkt. Die foto’s ogen leeg, want het ontbreekt aan armen. Maar het is beter om een duimendraaiende prikker te hebben dan een voorraad wachtende vaccins.”

Maar er is toch een grote voorraad?

“Daar kom ik zo op. Eerst de armen, want daar zit de crux. Door schaarste aan vaccins was er de noodzaak om te prioriteren. Hierdoor zijn allerlei kleine groepen ‘armen’ gecreëerd en dat vertraagt de uitvoering enorm. Het liefst denk je in twee groepen zoals in Israël. 65-plus en 65-min, met één vaccin. Maar hier ging dat niet en dus krijgen allerlei verschillende groepen verschillende vaccins van verschillende partijen. De GGD, huisarts, instellingsarts, bedenk het. Als de machine eenmaal loopt gaat het goed, dat zag je begin maart. Maar een verstoring, zoals de prikpauze met AstraZeneca, is een probleem. Plotseling stoppen is gemakkelijk, maar opnieuw opstarten kost erg veel tijd. Dat moet anders kunnen, vind ik.”

Hoe dan?

“We hebben flexibiliteit in armen nodig. Dus zou je de registratie en het maken van een afspraak uit elkaar kunnen trekken. Nu registreren mensen zich pas na een uitnodiging. Als je mensen alvast laat registreren heb je telefoonnummers en e-mailadressen beschikbaar. Op het moment dat er plekken vrijkomen kun je met een pushbericht sneller uitnodigen.”

Heeft u het idee dat vaccins onnodig op de plank blijven liggen?

“Het is de vraag hoe je meet. Met elke prik die niet wordt gezet gaat tijd verloren en zit iemand onnodig te wachten. Die druk moet er op blijven staan. Je wilt geen vaccins onnodig op voorraad hebben liggen, en nu liggen die er wel. Het gaat vooral om AstraZeneca-vaccins die grotendeels door huisartsen worden geprikt. Het goede nieuws is dat is aangekondigd dat huisartsen nu per praktijk meer vaccins krijgen om het tempo op te voeren. Een efficiënte huisarts ontvangt liever 200 vaccins dan 20, want die heeft ook nog een praktijk te runnen. Maar als onze 5000 huisartsen alle 200 vaccins bestellen zijn dat er een miljoen en die hebben we niet. Dat is de complexiteit.”

En hoe meet u?

“Ik denk vanuit de logistiek. Voorraadbeheer is een risico-afweging. De prikpauze met AstraZeneca is zo’n afweging geweest. Die heeft gevolgen gehad voor de voortgang van onze vaccinatie en dus voor de voorraad. Ik denk dat we die voorraad beter kunnen uitknijpen. We zien dat dit bij het Pfizer-vaccin al gebeurt, nu die fabrikant zo betrouwbaar levert. Maar als er straks miljoenen vaccins binnenkomen staan die 136.000 die vorige week niet werden gezet, voor een halve dag. Realiseer je dat we door goed voorraadbeheer geen weken winst behalen.”

Lees ook:

Het prikken gaat minder snel dan minister De Jonge hoopte

Het lukte vorige week niet om de prikcapaciteit volledig te benutten, stelt minister Hugo de Jonge. Daardoor heeft 30 procent minder Nederlanders dan verwacht een vaccin gekregen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden