Nieuws Vasten

Vijf dagen eten en twee dagen vasten. Werkt dat wel?

Beeld fadi nadrous

Modern vasten is de nieuwe dieettrend. Dat veel mensen kiezen voor een alles-of-niets-dieet, toont dat we de deugd van matigheid verleerd zijn, zeggen experts. 

De nieuwe manier om een blubberbuikloos leven na te streven, is vasten. Pardon, vasten? Dat is toch vooral voor moslims tijdens de ramadan en christenen na carnaval? Nee, de nieuwe dieethype heet periodiek vasten, ook wel intermittent fasting. Je kunt het op verschillende manieren doen, maar het komt neer op korte periodes vasten (van acht tot dertig uur) afwisselen met eten.

Het Voedingscentrum krijgt steeds meer vragen over deze seculiere adaptatie van de aloude religieuze traditie, liet het deze week weten. De dieettrend begon al in 2012 in Groot-Brittannië met het boek ‘Het Vastendieet’ van Michael Mosley en is overgewaaid naar Nederland. Het lijkt te werken, blijkt in ieder geval uit studies bij muizen.

Jaap Seidell, hoogleraar voeding en gezondheid, juicht de ontwikkeling toe, omdat er best aanwijzingen zijn dat het werkt. Maar, disclaimer, het is niet voor iedereen goed. Voor mensen met een aanleg voor eetstoornissen niet. En ook niet voor mensen die wiebelig worden als ze geen ontbijt eten. Ook is weinig bekend over de langetermijneffecten.

‘Soms eten en soms vasten is van nature onze normale situatie’

Seidell: “Soms eten en soms vasten is van nature onze normale situatie. Vroeger vingen jager-verzamelaars zo nu en dan een mammoet, dan hadden ze even veel eten. Daarna weer niet. Als er vruchten aan de bomen zaten, aten ze er zo veel mogelijk, zodat ze genoeg reserves hadden voor kariger tijden. Het luilekkerland waarin we nu leven, is eigenlijk heel onnatuurlijk.”

Uit onderzoek blijkt dat mensen die bijvoorbeeld twee dagen niet eten, de rest van de week niet overcompenseren, zegt Seidell. “De meeste mensen vallen er dus van af. Dat heeft simpelweg te maken met de vermindering van voedselinname. Het idee dat ze over een tijdje weer mogen eten, houdt mensen op de been.”

Maar als het gaat om minder eten, waarom matigen mensen dan doordeweeks niet, zoals de slogan van eerdere generaties luidt: ‘Eet met mate’? Seidell: “In grootmoeders tijd was er geen overvloed. Nu worden wij de hele dag blootgesteld aan voedselprikkels, dat maakt matigen moeilijk. Zo nu en dan op de rem trappen, vinden we makkelijker dan voortdurend minder gas geven.”

‘Er zijn zoveel eetprikkels’

Toen hij onlangs via het Damrak Amsterdam inliep, merkte hij dat hem om de vijf meter etensgeuren toe walmden. “Er zijn zo veel eetprikkels, ook bijvoorbeeld op een station. Als je maar genoeg in de verleiding wordt gebracht, gaat iedereen voor de bijl. Daardoor is het voor veel mensen makkelijker om rigoureus te stoppen door twee dagen te vasten.”

Eerlijk geeft Seidell toe dat hij weleens nostalgisch terugkijkt naar zijn jeugd in de jaren zestig en zeventig, toen matigheid een deugd was en het hele gezin de hele week uitkeek naar het glaasje fris en het schaaltje chips dat ze mochten nuttigen, terwijl ze samen naar ‘Swiebertje’ keken. “Nu krijgen kinderen elke dag fris en chips, en vaak genieten ze daar niet echt meer van.”

Er is meer zelfcontrole nodig dan vroeger, om in deze ‘dikmakende tijden’ matigheid te betrachten, zegt ook Ingrid Steenhuis, hoogleraar preventie op het gebied van volksgezondheid. Volgens haar zijn grotere porties normaler geworden. “De term die daarbij hoort is portion distortion: portieverstoring. Ons beeld van wat een normale portie is, is vertekend. Daardoor eten we standaard te veel.”

Seidell vult aan: “We eten ook gedachteloos, gestuurd door marketing en verleidingstechnieken. Ik denk weleens aan een schilderij van Nicolaes Maes, waarin een vrouw bidt voor haar eten. Daaruit blijkt dat eten toen niet vanzelfsprekend was. Dat gevoel is bij ons eigenlijk weg. Voedsel is er altijd en dat maakt dat het minder waarde heeft, dat we het dus ook makkelijker weggooien.”

Protest tegen de consumptiemaatschappij

Periodiek vasten kun je volgens Seidell zien als een protest tegen de consumptiemaatschappij, het is een manier om jezelf letterlijk te ‘ledigen’, zoals je dat doet met je hoofd na een drukke dag vol prikkels. “Vasten is goed voor je spirituele welzijn. Je geeft je lichaam, dat voortdurend wordt blootgesteld aan overconsumptie, tijd om te herstellen.”

Anders dan Seidell staat Steenhuis kritisch tegenover het periodiek vasten. “Ik pleit liever voor een duurzame leefstijlverandering, waar matigheid bij hoort. We zijn dat een beetje verleerd. Als mensen afvallen, willen ze toch hun nieuwe gewicht behouden. Uit onderzoek blijkt dat het moeilijk lukt als mensen de ene keer weinig en de andere keer veel eten, zoals bij het vasten.”

Is het tijd om de oude kardinale deugd van de matigheid, ook wel temperantia genoemd, in ere te herstellen? Steenhuis vindt van wel. “Het is lastig als je omgeving je de verkeerde kant op duwt, maar het is niet onmogelijk om te werken aan je zelfcontrole. Gezond eten maken kunnen mensen prima aanleren.”

Maar, zegt zowel Steenhuis als Seidell, dan moet er ook iets gebeuren aan die verleidelijke voedselomgeving vol geurende frikandellen en kaasbroodjes. Dan moeten we naar een sober regime, zonder XXL-zakken chips en cola-aanbiedingen. Dan, zegt Seidell, maakt matigheid als deugd weer een kans.

Hoe matig je wél?

Niet een hele rol koekjes oppeuzelen, maar één. Hoe houd je maat in verleidelijke tijden? Ingrid Steenhuis schreef eerder een boek over hoe je je levensstijl verandert. Ze heeft twee concrete tips, die bewezen effectief zijn. De eerste: als-dan gedachten. Wie zich op het station laat overweldigen door heerlijke etensgeuren, geeft sneller toe aan de impuls dan de persoon die is voorbereid en van tevoren denkt: als ik op het station in de verleiding kom, dan eet ik de banaan in mijn tas op. Een tweede tip is jezelf vertellen waarmee je begint, in plaats van waarmee je stopt. Die positieve benadering werkt. Dus niet: ik drink geen frisdrank als ik thuis kom. Maar: als ik uit m’n werk kom, drink ik een glas water.

Lees ook: 

Wat is het geheim van Spanje? 

Spanje is het gezondste land ter wereld. Wat is het geheim? De wetenschapper vermoedt het dieet, de huisarts het zorgstelsel en de burgemeester het water.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden