Bescherming

Verwachting is dat vaccins ook werken tegen omikron-variant

Reizigers in de rij voor de balie van Air France in Johannesburg. Bij thuiskomst wacht hen een onderzoek.  Beeld AP
Reizigers in de rij voor de balie van Air France in Johannesburg. Bij thuiskomst wacht hen een onderzoek.Beeld AP

Is omikron de apocalyptische variant die iedereen vreest? Om direct met de deur in huis te vallen: dat is uiterst onwaarschijnlijk.

Marco Visser

Berichten met koppen als ‘Omikron 500 procent besmettelijker dan de Deltavariant’ suggereren dat een horror-variant is opgestaan, maar er is nog veel te weinig bekend over de besmettelijkheid om zoiets te kunnen stellen. Daarbij gaan internationale deskundigen er vanuit dat de rol van de huidige vaccins niet is uitgespeeld en beginnen farmaceutische bedrijven met de aanpassing van de vaccins. Toch zijn er wel zorgen.

In Zuid-Afrika verdringt de omikronvariant zijn voorganger

Een week nadat in Zuid-Afrika de omikronvariant van het coronavirus werd gevonden, is het aantal nieuwe besmettingen in het land meer dan vertienvoudigd: van 585 (afgelopen donderdag) naar 8561 (woensdag). Zo’n zesduizend van die besmettingen zijn gedetecteerd in de dichtbevolkte provincie Gauteng, waar onder andere Johannesburg ligt, de grootste stad van het land. Ook het aantal ziekenhuisopnamen is nu twee weken op rij gestegen, met name in Gauteng. De WHO waakt echter voor voorbarige conclusies.

Lees hier het stuk van onze correspondent Kevin van Vliet.

Is het besmettelijker?

De eerste cijfers vanuit Zuid-Afrika laten een snelle opmars zien. Maar die kan ook het resultaat zijn van enkele lokale clusters, of van statistische ruis omdat de variant nu pas wordt herkend. Wel heeft omikron allerlei mutaties waardoor de variant zich wellicht makkelijker verspreidt en de afweer van vaccins kan doorbreken.

Blijven de vaccins beschermen?

De grote vraag is: wat doen de vaccins? Werken zij tegen deze nieuwe variant? De vaccins zijn ontwikkeld op een variant die nu niet meer voorkomt. Toch beschermen zij goed tegen de Deltavariant die nu overal ter wereld dominant is. De vaccins zijn weliswaar minder effectief tegen verspreiding van het virus, maar zij voorkomen wel dat ingeënte personen ernstig ziek worden.

De Duitse viroloog Christian Droste gaat er vanuit dat de vaccins goed beschermen tegen B.1.1.529. De bescherming van de vaccins tegen ernstige infecties is bijzonder robuust tegen virusveranderingen, zegt hij tegen de Duitse zender ZDF.

Op dezelfde zender zegt Friedemann Weber, hoofd van het Instituut voor Virologie aan de Justus Liebig Universiteit in Giessen, dat de bescherming wel kan afnemen. Maar ook hij denkt dat de vaccins blijven beschermen tegen ernstige covid. “Bovendien konden de mRNA-vaccins snel worden aangepast. Juist daarom heeft BioNtech al de eerste onderzoeken gestart.”

Hoe reageren vaccinmakers?

BioNTech is de Duitse partner van Pfizer, dat met Moderna de succesvolle mRNA-methode gebruikt.

Pfizer reageerde vrijdag al en zei dat het in ongeveer 100 dagen een vaccin kan produceren voor de nieuwe virusstam. “Onder voorbehoud van goedkeuring door de overheid.” Pfizer is al bezig het huidige vaccin te testen op omikron. Blijkt de nieuwe variant aan het bestaande vaccin te ontsnappen, dan zal Pfizer “een op maat gemaakt vaccin tegen de variant produceren”. Pfizer en BioNTech verwachten binnen twee weken resultaten te hebben van hun tests op omikron.

Moderna, het andere bedrijf dat een effectief vaccin ontwikkelde, ziet in de combinatie van mutaties “een aanzienlijk potentieel risico” voor verzwakte immuniteit. Een boosterdosis is de enige momenteel beschikbare strategie om die verzwakking tegen te gaan, stelt het Amerikaanse bedrijf. Daarom is Moderna begonnen met testen om te zien welke boosterdosis het beste effect heeft tegen de nieuwe mutaties.

Eerdere onderzoeken laten zien dat boosters zo’n grote hoeveelheid antilichamen kunnen opwekken dat ze alsnog effectief zijn tegen gemuteerde virussen, zelfs als de antistoffen de gemuteerde eiwitten niet herkennen.

Mochten boosters in dezelfde of in een hogere dosis onvoldoende baten, dan heeft Moderna nog twee ijzers in het vuur. Het bedrijf bestudeert twee nieuwe boosterkandidaten die zijn ontworpen om te reageren op mutaties zoals ​​in de omikron-variant. Daarnaast zal Moderna ‘snel’ een omikron-specifieke booster ontwikkelen. De verwachting is dat de nieuwe boosters binnen 60 tot 90 dagen kunnen worden getest. Daarna volgt het goedkeuringsproces. Onbekend is hoe lang dat duurt. De goedkeuringsinstanties, in Europa de EMA, zullen vermoedelijk haast maken. Dat kan ook omdat de EMA niet het gehele ontwikkelproces van het aangepaste vaccin hoeft te doorlopen te doorlopen. Bij mRNA-vaccins gaat het namelijk niet om een geheel nieuw middel, maar om hetzelfde vaccin dat anders is afgesteld. Het produceren van de nieuwe doses en verspreiding kan wel een paar maanden duren.

Maakt omikron je zieker?

Als omikron inderdaad veel besmettelijker is, zal dat niet zo erg zijn als mensen er, gevaccineerd of niet, nauwelijks ziek van worden. Op dit moment is er geen aanleiding te denken dat omikron zieker maakt, of juist mildere klachten geeft. Slechts een paar gevallen zijn onderzocht, en van die personen had niemand ernstige klachten. Hoe dat uitpakt in een grotere populatie, is afwachten.

Lees ook:

Wat we nu weten over de flink gemuteerde coronavariant omicron

Hij is pas een paar dagen geleden ontdekt, maar leidt nu al tot grote bezorgdheid. Wat weten we over de nieuwe coronavariant die in Zuid-Afrika ontdekt is?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden