InterviewPsycholoog Richta IJntema

Veerkracht helpt, maar het is geen tovermiddel dat ons de coronacrisis door sleept

Even geen biertjes meer in het café.Beeld ANP

De coronacrisis vraagt nog al wat van onze veerkracht, van ons vermogen om met tegenslag en teleurstelling om te gaan. Organisatiepsycholoog Richta IJntema: ‘Nederlanders willen zo graag dingen oplossen, maar we moeten accepteren: soms is het gewoon even niet zo leuk.’

In moeilijke tijden neemt de interesse in veerkracht toe, zegt Richta IJntema, die vrijdag op het onderwerp promoveert aan de Universiteit Utrecht. “Dat zag je tijdens de financiële crisis van 2008 en dat zie je nu met het rondwarende coronavirus weer. Heel gek is dat niet. Als de wereld steeds veranderlijker is, onzekerder, complexer en het is moeilijker te voorspellen hoe de toekomst eruitziet, zoeken mensen naar houvast.”

Is psychische veerkracht een eigenschap: je hebt het, of je hebt het niet?

“Nee, in mijn optiek is dat niet zo. Eerder dachten ontwikkelingspsychologen dat wel; dat sommige mensen een vorm van onkwetsbaarheid hadden. Hoe kon het anders dat mensen die opgroeien onder slechte omstandigheden toch best aardig terechtkomen? Van die gedachte zijn we snel teruggekomen. Veel mensen zijn in staat om zich aan te passen. Ik zie het meer als een dynamisch proces: veerkracht hangt niet alleen af van tijd, plaats, omgeving, maar ook van de persoon. Ik vraag mensen wel eens: wat heb jij vandaag gedaan om de veerkracht van een ander te versterken?’”

Hoe kan het dan, dat veerkracht per persoon zo verschilt?

“Vergelijk veerkracht met fysieke conditie: als je minder fit bent, loop je sneller kans om griep op te lopen. Zo is het met veerkracht ook. Hoe fit ben je mentaal? Het is een optelsom, het is de kracht van je voorouders, dus heb je genetisch gezien aanleg voor veerkracht, het is de omgeving waarin je zit en het is je persoonlijkheid. Ook speelt ervaring een rol. Mensen die al eerder met tegenslagen te maken hebben gehad, zijn veerkrachtiger. Wie al eerder is ontslagen, kan een tolerantie hebben opgebouwd. Het went, zogezegd. Als je als nieuwe werknemer vrij bleu in een competitieve wereld stapt met een hoge werkdruk, kan dat heel spannend zijn en veel energie kosten. Maar je leert ermee omgaan. Of niet, en dan is het verstandig een nieuwe baan te zoeken.”

Hoe kunnen we tijdens de coronacrisis de veerkracht van mensen versterken?

“Dat verschilt per persoon, al brengt Covid voor veel mensen een hele hoop stressvolle situaties bij elkaar. Er is niet alleen de dreiging om ziek te worden, maar ook de verplichting om thuis te werken en de onmogelijkheid om naar een verjaardag kunnen. Het is zaak niet alle misère op een hoop te gooien. Kijk naar wat jou stress geeft. Kun je niet goed thuiswerken omdat je kinderen hebt, of geen eigen werkplek, of geen goede wifi? Kun je daar hulp voor zoeken? Kun je je op een of andere manier voorbereiden op wat gaat komen? Wat in het algemeen helpt is de realiteit onder ogen zien. Schoppen tegen het idee dat er weinig meer kan, helpt vaak niet.”

Kunnen we minder goed met tegenslag omgaan dan vroeger?

“Ik heb geen historisch onderzoek gedaan, maar ik denk wel dat de wereld is veranderd. Het leven was vroeger wat harder. We leven nu al zo lang in veiligheid en luxe, dat de klap harder aankomt als die worden beperkt. Maar laten we veerkracht niet te positief maken: het is niets anders dan adaptatie in een stressvolle of vervelende situatie. Gun elkaar dat we het soms even niet zien zitten en dat herstel tijd kost. We leggen soms de lat zo hoog. We zijn adaptief, onze biologie is erop ingesteld om ons aan te passen, maar dat gaat niet zonder slag of stoot. De gedachte moet niet zijn; wat fijn dat we nu Covid-19 hebben, dan kunnen we lekker aan onze veerkracht bouwen. Je kunt je positief uit lastige situaties komen, maar je kunt er ook blijvende littekens aan overhouden. Nederlanders willen zo graag  dingen oplossen, maar we moeten accepteren: soms is het gewoon even niet zo leuk.”

Lees ook:

Waarom is de burn-out zo’n groot probleem geworden?

Burn-out is een groot fenomeen geworden, hoe komt dat eigenlijk? We zijn de collectiviteit kwijtgeraakt en op onszelf teruggeworpen, zegt het filosofisch elftal.

Kun je sterker worden door een burn-out of trauma?

‘Wat me niet doodt, maakt me sterker’, schreef Nietzsche ooit. Kun je dan ook sterker worden door een burn-out of trauma? Ja, zegt de wetenschap van posttraumatische groei, soms kan dat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden