Vallende ouderen

Vallen eist steeds meer levens. Medicatie is één van de oorzaken

Een oudere met een polsblessure. Vallen eist twaalf levens per dag Beeld Hollandse Hoogte / Patricia Rehe

Ouderen kunnen ten val komen door een kwaal, maar ook door de medicatie die ze voor een kwaal krijgen.

Iedere vijf minuten belandt ergens in Nederland iemand na een ongelukkige val op een eerstehulpafdeling. Vallen eist twaalf levens per dag; bijna zeven keer zoveel als het verkeer. Het treft vooral ouderen. En opvallend: het aantal ongevallen stijgt harder dan de vergrijzing.

De geneeskunde is zelf een van de oorzaken van die stijging, zegt Nathalie van der Velde, hoogleraar ouderengeneeskunde aan Amsterdam UMC.

Een voor de hand liggende verklaring voor het stijgend aantal valletsels is dat mensen, onder druk van de overheid, langer thuis blijven wonen. Van der Velde: “Mensen leven langer, met meer ziektes, en wonen langer zelfstandig, met meer kwetsbaarheid. Dat vergroot de kans op letsel of overlijden door een val. Maar een val is vaak een teken dat er meer aan de hand is en dat er onderliggende ziektes of aandoeningen zijn. We moeten veel beter in kaart brengen welke zorg en behandelingen mensen nodig hebben.”

Met preventie valt grote winst te boeken

Met preventie valt grote winst te boeken. Maar terwijl huizen veiliger worden gemaakt en de toegang tot openbare gebouwen wordt versoepeld, blijft het aantal valincidenten stijgen.

Een belangrijke oorzaak zit in de medicijnen die mensen krijgen, zegt Van der Velde: “We hebben moeite de bijwerkingen van medicatie te herkennen. We kunnen aandoeningen steeds beter behandelen, dus mensen leven langer, maar ze gebruiken ook steeds meer medicijnen. Probleem is dat de geneeskunde supergespecialeerd is. We maken medicijnen voor iedere aandoening. En een middel tegen hartritmestoornissen, bijvoorbeeld, wordt getest bij blanke mannen van middelbare leeftijd met alleen hartritmestoornissen. Maar in de werkelijkheid hebben we te maken met een veelheid aan mensen die niet één kwaal hebben maar meerdere.”

De cardioloog die een oudere moet behandelen voor hartritmestoornissen is bij een controlebezoek tevreden als de bloeddruk is gedaald. Maar hij kan makkelijk over het hoofd zien dat de patiënt soms duizelig is en valt, en dat dat misschien wel door die medicatie komt. “Je kunt dat die cardioloog verwijten, maar uiteindelijk handelt hij precies volgens de richtlijn”, zegt Van der Velde.

Vallen brengt de noodzaak aan het licht van een fundamentele verandering in de gezondheidszorg, is de boodschap van de intreerede die Van der Velde afgelopen vrijdag hield aan Amsterdam UMC. “Bij artsen en vooral bij orgaanspecialisten ontbreekt het aan kennis van oudere patiënten. Hun handelen wordt bepaald door richtlijnen die zijn gemaakt voor de behandeling van één aandoening. Daar moeten we ons niet meer op blindstaren.”

Zorgverzekeraars moeten verder kijken

Maar daarop wordt die arts wel afgerekend door de zorgverzekeraar. Van der Velde: “Inderdaad. En zorgverzekeraars zouden ook verder moeten kijken dan die behandelrichtlijnen. Als het zo simpel was, hadden we geen goedopgeleide artsen meer nodig.

“Maar dat is niet het geval, en het is ook niet mogelijk. Verzekeraars zouden veel meer moeten varen op de expertise van artsen die kijken naar de patiënt en niet naar één kwaal. Om letsel en overlijden door vallen te verminderen hebben we een deregulering van de zorg nodig.”

In haar onderzoeksprogramma bekijkt Van der Velde onder meer hoe je bij een individuele patiënt het risico van de kwaal, zoals hartritmestoornissen, kunt afwegen tegen het risico van medicatie voor die kwaal.

Er komt langzamerhand een omslag in het medisch denken, zegt ze: “Pillen worden gemaakt om te overleven. Maar als je het oudere mensen gaat vragen, vinden ze lang leven niet het belangrijkste. Het behoud van zelfstandigheid, kunnen bewegen zonder te vallen, is voor ouderen veel belangrijker. Hoe zorg ik ervoor dat iemand zelfstandig kan blijven functioneren, moet de centrale vraag zijn voor de geneeskunde.

“En dat moet medische studenten vanaf dag een in de opleiding meegegeven worden.”

Lees ook: 

Vitale ouderen weigeren zich voor te bereiden op de zorg die ze later nodig hebben

Hoewel de overheid zich steeds verder terugtrekt en de personeelstekorten in de zorg fors toenemen, gaat een grote meerderheid ervan uit dat de staat zich straks over hen ontfermt – ten onrechte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden