Interview Rinus Otte

Procureur-generaal Rinus Otte: ‘Hoge Raad moet nu helderheid bieden’

Rinus Otte, procureur-generaal bij het OM, wil dat de Hoge Raad ‘zo breed mogelijk’ naar de huidige euthanasiezaak kijkt. Beeld Inge Van Mill

Cassatie in de zaak tegen een verpleeghuisarts moet een uitspraak opleveren waar andere artsen ook wat aan hebben.

Wat is precies ondraaglijk lijden? Gaat een uitgesproken levenswens voor een schriftelijk euthanasieverzoek? Mag een arts zonder het te zeggen slaapmiddel geven voor euthanasie? Het OM wil op zo veel mogelijk principiële vragen antwoord, nu de Hoge Raad zich voor het eerst sinds de euthanasiewet buigt over een euthanasiezaak. Zo worden artsen er echt wijzer van, verwacht Rinus Otte, lid van het college van procureurs-generaal van het OM.

Een verpleeghuisarts verleende euthanasie aan een vrouw die vergevorderd dement was. Volgens de rechtbank handelde ze volgens de wet. “We hebben de zaak niet in de meest brede zin voorgelegd aan de rechtbank, dat doen we nu wel”, zegt Otte. “Ik denk dat de Hoge Raad zich zeer bewust is van de vragen die spelen bij artsen, en dat hij die zo breed mogelijk zal beantwoorden. Als daarna toch onzekerheid blijft bestaan, zullen wij zo veel nieuwe zaken voor de rechter brengen als nodig is om helderheid te krijgen.”

Wat vindt u van het vonnis van de rechtbank?

“Volgens de rechtbank is het bij een wilsonbekwame patiënt met een wilsverklaring niet nodig te verifiëren of die nog een actuele stervenswens heeft. Dat vinden wij te kort door de bocht. Gechargeerd: als die persoon nu heel vrolijk is, kan een arts dan toch overgaan tot euthanasie? In deze casus is meerdere keren aan de patiënte gevraagd of zij dood wilde. Zij zei: ‘Ik wil wel dood, maar niet nu’. Dan zou het toch wonderlijk zijn als we dan zeggen: ‘We gaan het toch morgen doen.’”

Er moet toch altijd sprake zijn van ondraaglijk lijden?

“Je ziet bij dementie het bewustzijn en de stemming fluctueren. Het is lastig om te bepalen welke stemming de doorslag moet geven. Steeds vaker is bij euthanasieverzoeken sprake van ouderdomsklachten in combinatie met dementie.

“Is het ondraaglijk en uitzichtloos lijden als iemand geen grip meer heeft op zijn bestaan, decorum verliest, gedesoriënteerd raakt? Tien jaar geleden was het ondenkbaar dat we dit als lijden hadden omschreven. Er is iets veranderd waar nog nooit een rechter zich over heeft uitgelaten.”

“Degene die oordeelt over dat lijden, is vaak niet de hoofdpersoon zelf, maar de familie, de omstanders, die het er om begrijpelijke redenen zelf te kwaad mee hebben. Als we lijden als samenleving op deze manier gaan herdefiniëren, wie ben ik dan om daar iets van te vinden? Maar als er verdeeldheid over is, moet het OM namens de samenleving helderheid vragen aan de rechter.”

Artsen zeggen angstiger te zijn om euthanasie te verlenen, nu het risico op vervolging reëler is.

“Ik kan me dat gevoel wel voorstellen. Maar een grotere zorg is deze: dat een groep professionals die wij iets hebben toevertrouwd zegt: ‘Hoe durft het recht ons onder de loep te nemen, dat doen we zelf wel.’

“Bij euthanasie maakt een arts iemand dood. Als je dat naar eer en geweten zegt te doen, moet je bereid zijn daarover verantwoording af te leggen. Dat is het verschil tussen een democratie en een bananenrepubliek.”

Cassatie zonder verdachte komt er

De landelijke leiding van het Openbaar Ministerie zat in een luxepositie toen zij besloot niet in hoger beroep te gaan in de euthanasiezaak. Het OM wist al dat de procureur-generaal bij de Hoge Raad – die geheel onafhankelijk van het OM werkt – bereid is om ‘sprongcassatie’ in te stellen. In dit uitzonderlijke geval had die dat vooraf toegezegd.

Het OM wil sprongcassatie om de 68-jarige arts niet zwaarder te belasten. De zaak komt nu meteen voor de Hoge Raad. Otte hoopt dat die in het voorjaar een bindende uitspraak doet. Voor de arts heeft dat geen gevolgen meer, zij is ontslagen van rechtsvervolging.

Lees ook:

Euthanasie-arts niet schuldig aan moord

Een rechtszaak rond een arts die een demente patiënt euthanasie verleende, zorgde voor veel onrust onder medici. De arts handelde wel degelijk zorgvuldig, oordeelde de rechter vorige maand.

Euthanasie bij dementie: wat zijn we nu wijzer?

Met spanning keken artsen uit naar de uitspraak in de euthanasiezaak vorige maand. Wat weten ze nu over euthanasie bij patiënten die er niet meer om kunnen vragen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden