Beeld trouw

Het consultSlaapprobleem

Overdag een dutje doen: heerlijk verfrissend of reden tot zorg?

Een lezer op leeftijd valt overdag regelmatig even in slaap. Bijvoorbeeld als er visite is en het gesprek hem niet kan boeien. Zijn vrouw maakt zich zorgen. Terecht?

Overvallen worden door een loom gevoel, een moment de ogen sluiten en voor u het weet bent u even vertrokken. Een dutje, ook wel een powernap genoemd, klinkt onschuldig maar is dat niet altijd. Het kan hinderlijk en beschamend zijn om in slaap te vallen, zeker als er andere mensen bij zijn. Daarnaast is het op sommige momenten, bijvoorbeeld in het verkeer, natuurlijk ronduit gevaarlijk om in slaap te vallen. “Het is in elk geval niet iets om lacherig over te doen”, zegt neuroloog Gert-Jan Lammers. Als bijzonder hoogleraar houdt hij zich al 35 jaar bezig met slaap en slaapstoornissen. 

Volgens hem is de meest voorkomende oorzaak waardoor mensen overdag in slaap vallen, niet heel verrassend, een slaaptekort. “Mensen die ‘s nachts te weinig uren slaap krijgen, zullen overdag makkelijker even wegdutten. Dat is overigens niet leeftijdsgebonden, het komt voor bij iedereen die te weinig slaapt. Bijvoorbeeld vanwege ploegendiensten, een baby die ‘s nachts aandacht vraagt of uitgaan tot in de late uurtjes.” 

Een koolhydraatrijke maaltijd maakt slaperig

Of de oorzaak nu onschuldig is of er meer aan de hand is, typerend is dat het altijd gebeurt tijdens ontspannen en monotone situaties. “Je kunt je er wel enigszins tegen verzetten door iets actiefs te gaan doen op het moment dat je voelt dat je slaperig wordt. Even een stukje lopen of wat te drinken pakken kan iemand soms over het moment heen helpen”, zegt Lammers.

Los van een mogelijk slaaptekort, speelt ook de leefstijl van iemand een rol. Gezond eten, weinig alcohol drinken, voldoende bewegen, een gezond gewicht: het zorgt er allemaal voor dat je minder snel overdag in slaap valt. Lammers: “Zo is bekend dat een koolhydraatrijke maaltijd slaperig maakt. En van alcohol kun je goed inslapen, maar niet goed doorslapen.”

Als er niets is veranderd in het aantal uren slaap en er weinig te verbeteren valt aan de leefstijl, is een bezoek aan de huisarts aan te raden. “Mensen zeggen bij de huisarts vaak dat ze moe zijn. Moe is een gebrek aan energie, dat is iets anders dan overvallen worden door slaap. Het is belangrijk om dat goed te benoemen bij de huisarts”, zegt Lammers.

Lichamelijke oorzaken

De huisarts kan doorverwijzen naar een slaapkliniek, waar onderzoek wordt gedaan naar het slaapprobleem. Lammers: “Er kunnen lichamelijke oorzaken zijn. Een van de meest voorkomende is slaapapneu. Patiënten die last hebben van slaapapneu stoppen tijdens hun slaap met ademen, waardoor ze onbewust vaak wakker worden en ze overdag vervolgens heel slaperig zijn. Als deze diagnose wordt gesteld, zijn er oplossingen voor. Hierdoor kunnen mensen ‘s nachts beter slapen.” 

De meest ernstige (en zeldzame) slaapaandoening is narcolepsie. Mensen met deze neurologische aandoening hebben overdag onbedwingbare slaapaanvallen. Er wordt dan niet of nauwelijks hypocretine in de hersenen aangemaakt wat nodig is voor een goed slaap-waakritme.

Lammers: “Vaak openbaart deze ziekte zich voor de leeftijd van 25 jaar en het gaat veel verder dan af en toe een dutje doen overdag. Als je werkelijk overal en altijd in slaap kunt vallen, is dat ernstig en invaliderend.”

Wat Lammers opvalt is dat een powernap de laatste jaren aan populariteit wint, onder jong en oud. “Het kan verrassend goed en verfrissend werken. Maar voorkomen is beter dan genezen. Overdag in slaap vallen is eigenlijk niet de bedoeling.”

In Het Consult beantwoorden experts wekelijks gezondheidsvragen van lezers. Ook een gezondheidsvraag? Stuur een mailtje naar gezondheid@trouw.nl.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden