RIVM en CBS

Onderzoek bevestigt: geen oversterfte door vaccinatie

null Beeld ANP
Beeld ANP

Het RIVM en CBS hebben het langverwachte eindrapport gepubliceerd over de oorzaken van de hoge oversterfte in Nederland. Covid-19 speelt daarbij een belangrijke rol, zo is vastgesteld. De oversterfte heeft daarentegen niet te maken met vaccinaties.

Marco Visser

Waar komt de hoge oversterfte in Nederland vandaan? Die vraag leidde eind vorig jaar tot onrust. Ook bij diverse politici, waardoor Kamerlid Pieter Omtzigt begin december een meerderheid van de Tweede Kamer achter zich kreeg voor een motie om zo snel mogelijk onderzoek te laten doen naar de oorzaken van de oversterfte. Dat onderzoek is er nu. De conclusie is dat de voornaamste reden van de hoge oversterfte in Nederland eind vorig jaar Covid-19 is.

Dat is niet geheel nieuw, het CBS heeft al eerder cijfers gepubliceerd over de doodsoorzaken in 2021. Het onderzoek geeft wel een completer beeld, aangevuld met onderzoek van het RIVM naar de effecten van vaccinaties.

Drie pieken sinds maart 2020

In het onderzoek beschrijven RIVM en CBS drie perioden waarin de oversterfte piekt. In de eerste piek, van maart tot april 2020, overleden 8400 Nederlanders aan covid. Dat cijfer is precies gelijk aan de oversterfte. Tijdens de tweede piek, van september 2020 tot januari 2021, overleden 9500 mensen meer dan verwacht. Dat was minder dan de 13.300 mensen die overleden aan covid. “Mogelijk dat een deel van de overledenen aan Covid-19 al kwetsbaar was en nog een beperkte levensverwachting had door andere aanwezige aandoeningen”, aldus de opstellers van het rapport.

De derde piek was de aanleiding voor de motie en het onderzoek. Waren er andere oorzaken dan covid voor de hoge sterfte? De laatste oversterftegolf begon in augustus vorig jaar en liep door tot december. In totaal overleden 11.300 mensen meer dan verwacht, terwijl 7900 Nederlanders stierven aan covid. Oftewel: de oversterfte was hoger dan de sterfte aan covid. Volgens het RIVM en CBS dragen ‘mogelijk andere doodsoorzaken bij aan de oversterfte’.

Operaties en behandelingen werden uitgesteld

Welke, dat is niet bekend. “Misschien komt het door uitgestelde zorg”, zegt Ruben van Gaalen, onderzoeker bij het CBS. “Om dat uit te zoeken, is meer tijd en data nodig.” Van Gaalen wijst erop dat in 2020 veel minder Nederlanders een ziekenhuis bezochten. Operaties en behandelingen werden uitgesteld en er waren minder screenings voor bijvoorbeeld kanker. Dat kan volgens hem een effect hebben.

Wat in elk geval geen reden is voor de hoge oversterfte, is vaccinatie. Het RIVM en CBS melden dat er op basis van hun analyses ‘geen aanwijzingen zijn dat in de Nederlandse bevolking een verhoogde kans op overlijden bestaat in de weken volgend op Covid-19 vaccinatie’.

Toch meldt het onderzoek dat artsen op 162 doodsoorzaakformulieren het woord vaccin of booster hebben geschreven. Dat betekent volgens Van Gaalen niet dat er 162 personen zijn overleden door een vaccin. De instantie die daar uitspraken over kan doen is bijwerkingencentrum Lareb. Dat doet medisch onderzoek en komt tot een handvol overlijdens door vaccinatie.

Vaccinaties zijn zeer effectief

Dat leed zou aanzienlijk omvangrijker zijn geweest als er geen vaccins waren, zo is op te maken uit de bevindingen van het RIVM. De effectiviteit van het vaccin tegen overlijden was in de eerste twee maanden na de tweede prik meer dan 90 procent. De kans om te overlijden aan covid was dus meer dan 90 procent kleiner voor gevaccineerde personen dan voor ongevaccineerde personen. De effectiviteit nam na twee maanden af, tot ongeveer 80 procent na zeven tot acht maanden. De booster zorgde ervoor dat de bescherming terugkeerde tot boven de 90 procent.

Lees ook:
Oversterfte vorig jaar nog hoger dan in 2020

Bijna 16.000 Nederlanders meer dan verwacht overleden het afgelopen jaar. De oversterfte was daarmee iets hoger dan in 2020.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden