Ondraaglijk lijden

OM kwam in actie in euthanasiezaak door onrust onder artsen

Beeld Ilse de Kraaij

Signalen van artsen droegen bij aan het besluit van het Openbaar Ministerie een verpleeghuisarts te vervolgen.

Het Openbaar Ministerie kwam mede tot de beslissing om een arts voor euthanasie te vervolgen door de grote onrust onder artsen zelf. Dat zegt Rinus Otte, lid van het college van procureurs-generaal in een interview met Trouw.

Otte reageert voor het eerst op de uitspraak in de zaak van de ‘koffie-euthanasie’, waarbij een arts een patiënte met vergevorderde dementie eerst slaapmiddel in haar koffie gaf, en daarna euthanasie verleende. De verpleeghuisarts werd vorige maand door de rechtbank ontslagen van rechtsvervolging.

Otte noemt als een van de ‘signalen uit de beroepsgroep’ het manifest ‘Niet stiekem bij dementie’, dat in het voorjaar van 2017 door 450 artsen werd getekend. Daarin spraken zij zich uit tegen euthanasie bij iemand die zelf niet meer kan bevestigen dat hij of zij dood wil.

Het manifest was een reactie op het bekend worden van de koffie-euthanasie. Een paar maanden later begon het OM een strafrechtelijk vooronderzoek naar de arts.

Nog niet eerder legde Otte het verband tussen het commentaar van artsen op hun collega en de vervolging. Ook erkent hij dat het OM bewust veranderd is van aanpak, waar hij eerder tegensprak dat er een ‘koerswijziging’ zou zijn.

Otte heeft in de leiding van het OM het vervolgingsbeleid rond euthanasie in zijn portefeuille. Hij stoort zich aan de kritiek van artsen die vinden dat het OM geen vakgenoot mag vervolgen die naar eer en geweten handelde.

Otte: “Het recht lijkt te worden weggezet als iets van een andere planeet. Het OM doet niets uit zichzelf, dat doet iets omdat er tekens aan de wand zijn. Wij luisteren naar de beroepsgroep”, zegt Otte.

Sluipsgewijs

Otte verwijst onder anderen naar specialist ouderengeneeskunde en Trouw-columnist Bert Keizer, en psychiater Boudewijn Chabot. “Zij hadden meer dan vijf jaar geleden al zeer grote zorgen over het feit dat er rond dementie een sluipsgewijze ontwikkeling gaande was.”

Omdat artsen het onderling niet eens zijn over de regels die moeten gelden rond euthanasie, oordeelde het college dat de gang naar de rechter noodzakelijk was geworden. Voorheen deed het OM euthanasiezaken af met ‘een goed gesprek’ met de arts, soms werd een zaak onder bepaalde voorwaarden geseponeerd.

“Ondanks dat we dat steeds scherper deden, zagen we dat de impact op de beroepsgroep klein was. Dat zagen we terug in de gegroeide euthanasiepraktijk bij dementie. Toen hebben we wel gedacht: als het niet werkt zoals we nu hebben gewerkt, dan moeten we toch de rechter vragen om hierin een keuze te maken.”

Rechtszekerheid

Dat doet het OM ‘uiteindelijk ook voor de betrokkenen zelf’, zegt Otte. “Het helpt de rechtszekerheid te verbeteren voor artsen, familie en patiënten.”

Net als de kritische artsen stelt ook Otte dat de euthanasiepraktijk stilletjes is uitgebreid. “Het is een cultuur-sociologische vraag waar de toename van dat aantal verzoeken om euthanasie vandaan komt.

“Heeft dat te maken met de ontwikkeling dat we minder snel onze ouders in huis nemen? Hebben we nog een maatschappelijk middenveld dat zorg en opvang kan bieden? Ik weet het niet, maar het intrigeert me wel”, zegt Otte.

“Waarom kwam euthanasie bij vergevorderde dementie tien jaar geleden nog niet voor, maar nu wel? Nu is er ook discussie over ‘voltooid leven’, dat speelde toen nog niet. Wat zegt dat over onze samenleving?”, vraagt Otte zich verder af.

Hij vindt echter dat het niet aan hem is om antwoord op die vragen te geven. Maar het is wel de taak van het Openbaar Ministerie om naar de rechter te stappen om duidelijkheid te krijgen over wat wel en niet mag, vindt hij.

Lees ook het gehele interview met Procureur-generaal Rinus Otte:

‘Hoge raad moet nu helderheid bieden’

Cassatie in de zaak tegen een verpleeghuisarts moet een uitspraak opleveren waar andere artsen ook wat aan hebben. 

Euthanasie-arts niet schuldig aan moord

Een rechtszaak rond een arts die een demente patiënt euthanasie verleende, zorgde voor veel onrust onder medici. De arts handelde wel degelijk zorgvuldig, oordeelde de rechter vorige maand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden