Zorg

Nederland vergrijst, en toch krijgen minder mensen wijkverpleging. Hoe kan dat?

Een wijkverpleegkundige geeft uitleg over het spuiten van insuline (archieffoto). Beeld Hollandse Hoogte / Guus Pauka
Een wijkverpleegkundige geeft uitleg over het spuiten van insuline (archieffoto).Beeld Hollandse Hoogte / Guus Pauka

Terwijl het aantal Nederlandse 70-plussers toeneemt, daalt het aantal mensen dat wijkverpleging krijgt, constateert de Nederlandse Zorgautoriteit. Wat is er aan de hand?

Marten van de Wier

Het aantal cliënten dat wijkverpleging krijgt, daalt al drie jaar op rij. Dat blijkt uit een rapportage van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), die toezicht houdt op de zorgmarkt. De NZa noemt de daling ‘opmerkelijk’: de toezichthouder had verwacht dat meer mensen wijkverpleging zouden krijgen, of op zijn minst evenveel. Het aantal Nederlanders van 70 jaar en ouder neemt toe, en het doel van het kabinet is ouderen langer thuis te laten wonen.

Van 2018 tot 2020 daalde het aantal cliënten van 589.000 naar 576.000. Het cijfer over 2021 is nog niet bekend, maar volgens de NZa zet de daling door. De autoriteit onderzoekt de komende tijd wat de oorzaak is, en of Nederlanders belemmerd worden in hun toegang tot wijkverpleging.

De rol van de pandemie

Corona speelt mogelijk mee: daardoor viel veel personeel uit. “Maar daardoor zou je minder verleende uren zorg per cliënt verwachten, niet minder cliënten”, zegt een NZa-woordvoerder. Actiz, de koepel van grotere zorginstellingen, denkt dat mogelijk een deel van de cliënten uit angst voor het virus heeft afgezien van wijkverpleging.

Dat verklaart niet alles, want de grootste daling vond al plaats in 2019, dus voor de pandemie. Zorgeconoom Xander Koolman van de Vrije Universiteit Amsterdam vermoedt dat de afname veroorzaakt wordt door strengere regels.

Dat zit zo. Het grootste deel van de wijkverpleging verloopt via zorgaanbieders die een contract hebben met de zorgverzekeraars. Een kleiner deel is niet gecontracteerd: vaak kleinere bedrijven en zzp’ers. Niet-gecontracteerde zorg is soms de enige plek waar cliënten nog terecht kunnen als zorgverleners met een contract aan het maximum zitten van de afspraken met de verzekeraar.

Zorg zonder contract wordt ontmoedigd

Overheid en de grote verzekeraars ontmoedigen sinds 2019 het gebruik van niet-gecontracteerde zorg. Zo mag de rekening vaak niet meer rechtstreeks naar de zorgverzekeraar, maar moet die eerst naar de verzekerde. Ook is er bij veel verzekeraars vooraf toestemming nodig voor niet-gecontracteerde zorg.

Dat ontmoedigingsbeleid werkt: het aantal cliënten in de niet-gecontracteerde zorg is fors gedaald. Het was de bedoeling dat er zorg via contracten voor in de plaats zou komen. Maar ook de gecontracteerde zorg neemt iets af. Aanbieders daarvan stellen dat ze vaker nee moeten verkopen vanwege personeelsgebrek.

Onbekend is hoeveel patiënten wijkverpleging willen, maar niet krijgen. Wachtlijsten zijn er niet: verzekeraars moeten voor verzekerden rondbellen tot ze een plek vinden. Mogelijk is een deel van de vraag verdwenen, doordat mensen geen beroep doen op wijkverpleging – bijvoorbeeld vanwege de extra regels. Anderen houden ‘een verkeerd bed’ bezet: in een ziekenhuis of verpleeghuis.

‘Verzekeraars duwen mensen de WLZ in’

Hans Buijing van Zorgthuis, een koepel van ruim tweehonderd bedrijven in de wijkverpleging, ziet nog een mogelijke oorzaak van de daling. Volgens hem ‘duwen’ zorgverzekeraars mensen naar de Wet langdurige zorg (WLZ). Die wordt niet door de verzekeraars betaald, en is bedoeld voor mensen die 24 uur per dag hulp in hun omgeving nodig hebben, bijvoorbeeld in een verpleeghuis.

De verzekeraars beslissen niet wie WLZ krijgt. Volgens Buijing oefenen ze wel druk uit op wijkverpleegkundigen en verzekerden om een indicatie aan te vragen. Het aantal cliënten in de WLZ steeg tussen 2018 en 2020: van 297.000 tot 312.000.

Zorgverzekeraars Nederland vindt het ‘te makkelijk’ om de verzekeraars de schuld te geven. “Het lijkt me goed dat mensen die in de WLZ thuishoren, ook die richting op worden gewezen”, reageert een woordvoerder. De koepel van zorgverzekeraars wacht met interesse het NZa-onderzoek af.

Lees ook:

Grote druk op de wijkverpleging is een blijvertje

Over de hele breedte loopt de zorg in Nederland vast. De wijkverpleging worstelt al jaren met vertrekkend personeel en een beperkte aanwas van nieuw personeel. Door corona werd zichtbaarder dan ooit welke problemen dat geeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden