AnalyseVaccins

Nederland en AstraZeneca: het wordt hoe dan ook een ongelukkig huwelijk

Een GGD-medewerker met het coronavaccin van farmaceut AstraZeneca. Beeld ANP
Een GGD-medewerker met het coronavaccin van farmaceut AstraZeneca.Beeld ANP

Nu het kabinet opnieuw de inenting met AstraZeneca stillegt, doemt het scenario op om maar helemaal te stoppen met dit vaccin. Kan Nederland wel zonder die miljoenen doses?

Stel, een rookworst wordt tweemaal tijdelijk uit de handel gehaald vanwege een heel kleine kans op schadelijke effecten. Na de eerste terugkeer in de schappen zal de worst misschien gewoon weer op de stamppot gelegd worden, maar wat als hij nóg eens uit de handel wordt gehaald?

Met dit dilemma zit het demissionaire kabinet nu in zijn maag. Het coronavaccin van AstraZeneca wordt tijdelijk uit de roulatie gehaald. Vrijdag kondigde coronaminister Hugo de Jonge aan een week te stoppen met het prikken van zestigminners, nadat vijf personen bloedstolsels kregen, van wie één met dodelijke gevolgen. Het mogelijke verband met het vaccin wordt onderzocht.

Het is de tweede stop in korte tijd. Ook half maart lag het prikken stil vanwege soortgelijke bijwerkingen in het buitenland. In andere landen is een tijdelijke stop omgezet in een permanente stop voor mensen onder de zestig, zoals sinds deze week in Duitsland. Hoe erg zou het zijn als Nederland dit voorbeeld zou volgen?

Van groot en levensreddend belang

De twee stops zijn niet alleen een smet op het blazoen van AstraZeneca, maar doen ook iets met het algehele vertrouwen van burgers in vaccins. Ze voeden de bezwaren van vaccinatieweigeraars, die in het besluit hun gelijk zien en dat zullen prediken. Het kabinet wil de vaccinatiebereidheid – nu op 75 procent, lager dan de 85 procent waar De Jonge op hoopt – absoluut niet omlaag hebben.

Tegelijkertijd is het van groot en levensreddend belang om het vaccinatietempo hoog te houden. Tijdens de vorige stop zei Frits Rosendaal, hoofd van de afdeling klinische epidemiologie van het LUMC en trombose-expert, tegen Trouw dat de stop meer schade aanricht dan dat het onderzoek naar deze mogelijke bijwerkingen aan schade voorkomt. Het is moeilijk om dat precies te kwantificeren, maar het is duidelijk dat AstraZeneca beschermt tegen ziekenhuisopname en dus ook de sterfte aan corona terugdringt.

Bepaald geen kleine jongen

Daarnaast is AstraZeneca bepaald geen kleine jongen in de vaccinatiestrategie van Nederland. Het kabinet rekent volgens het meest recente schema in de eerste drie kwartalen van dit jaar op 11,7 miljoen AstraZenecavaccins – waarvan nu 400.000 prikken zijn gezet. Of deze doses ook allemaal aan zullen komen, is de vraag: de levering viel al meermalen tegen. Omdat er per persoon twee prikken nodig zijn, gaat het om bijna zes miljoen burgers, ongeveer een derde van Nederland.

Het is niet alsof farmaceuten op dit moment magazijnen vol vaccins hebben om te verkopen, mocht Nederland met AstraZeneca stoppen. Het kabinet heeft de optie op te plussen op de korte termijn – daar moet dan heel hard en snel over onderhandeld worden – en kan daarnaast de contracten met farmaceuten die eind dit jaar aflopen (bijvoorbeeld met Pfizer, Moderna en Janssen) verlengen.

Dit zou hoe dan ook betekenen dat het vaccineren veel langer duurt. Hoeveel langer, hangt af van de leveringen én van het extra geld dat het kabinet kan ophoesten om andere vaccins te krijgen. Pfizer en Moderna zijn een stuk duurder dan AstraZeneca en Janssen. Daarnaast wordt het door een definitieve stop nog onduidelijker wanneer mensen aan de beurt zijn voor een vaccin. Die onzekerheid leidt nu al tot onvrede en bemoeilijkt het behoud van draagvlak voor de vaccinatiestrategie.

De nodige verwijten over en weer

Demissionair minister Hugo de Jonge zal zich dus wel drie keer achter de oren krabben voordat hij definitief stopt met AstraZeneca. Hij wacht nu op de beoordeling van de trombosegevallen door het Europese Medicijnen Agentschap, de Ema, die komende woensdag wordt verwacht. Dan zal De Jonge een besluit nemen.

Nederland en AstraZeneca, het dreigt een ongelukkig huwelijk te worden, met de nodige verwijten over en weer (‘Waarom houd je je weer niet aan je woord?’, ‘Waarom heb je zo'n bijsluiter?’) maar één ding is zeker: ze kunnen slecht zonder elkaar in deze nog steeds kritieke fase van de coronapandemie.

Lees ook:

Levert een tijdelijke prikstop met het vaccin van AstraZeneca niet juist meer gezondheidsrisico’s op?

Het lijkt erop dat de Europese Unie eendrachtig het vaccin van AstraZeneca tijdelijk in de ban doet. Steeds meer landen volgen het voorbeeld van Denemarken. Maar is stopzetten van de vaccinatie echt nodig? Zeven vragen.

De Venlose Suzan Storch (58) kreeg ernstige trombose na AstraZenecaprik

Bij klachten aan haar been dachten Suzan Storch en haar huisarts niet aan trombose of aan een bijwerking van haar vaccinatie. Het werd haar bijna fataal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden