InterviewOncoloog Schelto Kruijff

Moet ‘andere’ zorg nog wel plaatsmaken? ‘Het is te veel: alle ballen op Covid’

Oncoloog bij het UMCG Schelto Kruijff. Beeld Reyer Boxem
Oncoloog bij het UMCG Schelto Kruijff.Beeld Reyer Boxem

Bij een derde coronagolf moet er in het ziekenhuis meer ruimte blijven voor reguliere zorg, zeggen steeds meer artsen. Ook chirurg Schelto Kruijff pleit daarvoor.

Tijdens de eerste coronagolf begreep oncologisch chirurg Schelto Kruijff wel dat alle andere zorg plaats moest maken. “Spoedzorg loopt vaak dwars door geplande zorg heen”, zegt hij. “Maar is er bij de derde golf, die er nu aankomt, nog wel sprake is van spoedzorg? Dit is niet meer plotseling, we zien het aankomen. En we weten niet hoe lang dit nog gaat duren, gezien alle mutaties.”

Wat Kruijff betreft is dat reden om beter na te denken over hoe andere zorg door kan gaan. “Ik stoor me eraan dat het creëren van ic-plekken voor covidpatiënten een doel op zich lijkt geworden. En dat de kruimels die overblijven voor andere patiëntengroepen zijn”, zegt Kruijff, die werkt in het Universitair Medisch Centrum Groningen.

Dat uitstellen van zorg schadelijk kan zijn voor patiënten, wordt onderstreept door de cijfers uit een ander ziekenhuis: het Elisabeth-TweeSteden in Tilburg. Zeker 68 patiënten kregen complicaties.

Schade is lastig in te schatten

Sommige patiënten overlijden, anderen komen minder gezond uit een operatie en leveren kwaliteit van leven in. Hoe schadelijk het wachten precies is, is bij niet-acute zorg vooraf lastig in te schatten. Het is een van de redenen dat acute zorg voorgaat: daar is de schade veel duidelijker.

Kruijff vindt het niet eerlijk dat covidpatiënten voorgaan. Hij noemt het voorbeeld van een 19-jarige student met uitgezaaide schildklierkanker, die tijdens de eerste golf drie maanden moest wachten op behandeling. Kruijff: “Ik vraag me af: maken we dan wel de juiste keuzes?”

Daarbij moet de kans op succes meewegen, vindt Kruijff. “Mijn beroepsgroep heeft voor veel patiënten een panklaar behandelplan. We weten vaak welke patiënt er goed uit een operatie komt. Bij Covid weten we die uitkomst vaak niet.”

Oncoloog bij het UMCG Schelto Kruijff.  Beeld Reyer Boxem
Oncoloog bij het UMCG Schelto Kruijff.Beeld Reyer Boxem

Ethische discussie

De ethische discussie over de druk op de zorg woedt al langer. Armand Girbes, hoofd intensive care van het Amsterdam UMC, pleitte in februari in het AD voor het toelaten van minder covidpatiënten tot de intensive care. “De zorg wordt nu niet eerlijk verdeeld”, stelde hij. Vier intensivisten stelden vorige maand in een opiniestuk in NRC dat Nederland meer overlijdens door Covid zou moeten accepteren, om zo de samenleving meer te kunnen openen, en andere zorg te laten doorgaan.

In april vorig jaar verscheen een artsenleidraad met het advies terughoudend te zijn met het behandelen van de oudste groepen covidpatiënten op de ic’s. Het aantal 70-plussers op de ic daalde toen. Artsen selecteren dus al aan de poort van de intensive care, waarbij gekeken wordt naar de kans die patiënten hebben om te herstellen.

‘Eerlijker’ verdeeld

Kruijff pleit voor een ‘bredere triage’, waarbij de zorg ‘eerlijker’ verdeeld wordt tussen patiënten met Covid en andere groepen. Dat kan door een deel van de ruimte in het ziekenhuis te reserveren voor planbare urgente zorg, ook tijdens een coronapiek. Pas als ‘code zwart’ wordt afgekondigd omdat de ic’s landelijk overstromen, is dat niet meer mogelijk, denkt Kruijff. Maar die situatie heeft zich in Nederland nog niet voorgedaan.

Kruijff erkent dat zijn voorstel kan leiden tot een strengere selectie van covidpatiënten, met mogelijk meer sterfgevallen in de groep als gevolg. “Ik wil non-covidpatiënten ook een eerlijke kans geven. Ik vind ook dat ik als oncologisch chirurg hoor op te komen voor mijn patiënten.”

Edo Arnoldus, voorzitter van de medische staf van het Elisabeth-TweeSteden, sluit zich grotendeels aan bij Kruijff. “Het is nog steeds te veel: alle ballen op Covid”, zegt hij. “Het is goed om te beseffen dat een covidpatiënt gemiddeld 17 dagen op de ic ligt, en je in die tijd 8 tot 10 oncologische patiënten met een of twee ligdagen na hun operatie kunt verplegen.”

Reserveren van ruimte voor andere patiënten

Ook Guy Widdershoven, hoogleraar medische filosofie en ethiek bij het Amsterdam UMC, pleit voor het reserveren van ruimte voor andere patiënten. In het Amsterdam UMC gebeurt dat volgens Widdershoven al: de raad van bestuur stelt een percentage vast van de niet-acute zorg die ‘zolang als dat kan’ door moet gaan.

Diederik Gommers, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care en lid van het Outbreak Management Team (OMT), zei eerder in het AD dat hij het niet het juiste moment vindt voor deze discussie. “Dit is een maatschappelijk debat dat gevoerd moet worden voor een volgende pandemie.”

Hoeveel zorg wordt nu nog uitgesteld?

Bijna alle ziekenhuizen kunnen de (semi-)acute zorg, die binnen een week moet plaatsvinden, tijdig verlenen. Maar de kritieke planbare zorg, die binnen zes weken verleend moet worden, kan op dit moment bij slechts driekwart van de ziekenhuizen volledig doorgaan. Dat blijkt uit cijfers van de Nederlandse Zorgautoriteit. Hieronder valt onder andere veel kankerzorg. In januari, toen er meer coronapatiënten in het ziekenhuis lagen, kon deze zorg slechts in twee derde van de ziekenhuizen doorgaan.

Correctie 10-3: In een eerdere versie van dit artikel zei Schelto Kruijff dat de operatie van een 19-jarige student drie maanden moest worden uitgesteld ‘tijdens de tweede golf’. Dat klopt niet, Kruijff had hier willen spreken over de eerste golf.

Lees ook:

Zeker 68 patiënten in Tilburgs ziekenhuis kregen complicaties door uitgestelde zorg

Zorg die door patiënten of artsen werd uitgesteld, leverde complicaties op bij minstens 68 patiënten van het Elisabeth-TweeSteden. Zeven patiënten zijn overleden. Waarschijnlijk is dat maar het topje van de ijsberg.

Overzicht ziekenhuiscapaciteit ontbreekt nog altijd

Veel belangrijke data van ziekenhuizen ontbreekt nog, zodat niet altijd duidelijk is welk ziekenhuis bedden over heeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden