Interview Vergrijzing

‘Mantelzorgers kunnen het niet alleen, er moeten bejaardentehuizen 2.0 komen’

In de toekomst dreigt een groot tekort aan mantelzorgers, ziet het SCP. Beeld Hollandse Hoogte / David Rozing

Hoe lossen we het sterk stijgende tekort aan mantelzorgers op? Overbelasting van mensen die voor een naaste zorgen, is een groeiend probleem. In de toekomst zal dit nog veel erger worden, blijkt vrijdag uit een vooruitblik naar 2040. 

Wie de komende jaren oud en hulpbehoevend wordt, wacht mogelijk een sombere toekomst. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Planbureau voor de Leefomgeving berekenden  in een rapport dat vrijdag werd gepubliceerd dat het tekort aan mantelzorgers sterk stijgt. 

Het aantal mensen dat over twintig jaar minstens vier uur per week mantelzorg kan verlenen aan mensen die 75 jaar of ouder zijn, stijgt met zo’n 7 procent, berekenden deze bureaus. Terwijl het aantal 75-plussers dat mantelzorg nodig heeft, met maar liefst 70 procent omhoog zal gaan. Wat te doen?

Volgens Liesbeth Hoogendijk, bestuurder van mantelzorg.nl, de landelijke belangenorganisatie voor mantelzorgers, zal de geconstateerde scheefgroei in de toekomst niet alleen op te lossen zijn met mantelzorgers. “We moeten ook nieuwe woonvormen maken voor ouderen, het zogenoemde bejaardentehuis 2.0 zal nodig blijken.”

Wat bedoelt u met een bejaardentehuis 2.0?

“Een woonvorm tussen zelfstandig thuiswonen en een verpleeghuis. Een beschermde woonsetting waar mensen samenwonen en waar zij die dat kunnen gewoon een eigen leven kunnen blijven leiden. Dus wie zijn hele leven al een hekel had aan koken, kan er eten krijgen. En wie wil blijven koken, krijgt ook daar alle gelegenheid toe. Tegelijk is er zorg aanwezig en zijn er activiteiten voor wie daar behoefte aan heeft. Die woon/zorg-complexen zijn er op zich nu ook wel, maar het zijn vaak koopflats of dure huurwoningen bestemd voor hoger opgeleiden met een goed pensioen. Voor iemand met alleen AOW of een klein pensioentje is dat niet weggelegd. Wooncorporaties, gemeenten en zorgverzekeraars moeten de handen ineenslaan om initiatieven zoals bejaardentehuis 2.0 ook voor hen mogelijk gaan maken.”

Terug naar het oude bejaardentehuis?

“Er is inderdaad wel wat voor te zeggen om opnieuw te kijken naar die harde knip tussen wonen en zorgen die voor ouderen gemaakt is. Die leidde ertoe dat veel oude verzorgingshuizen werden opgeheven. Mensen moeten langer thuisblijven en er wordt een groot beroep op mantelzorgers gedaan. Maar we moeten ook weer niet terug naar de oude situatie waar iemand die 65 werd of 70 automatisch naar een bejaardentehuis ging. Dat past niet in onze tijd waar mensen zo lang mogelijk de regie over hun eigen leven willen houden. Nieuwe woonvormen zijn dus nodig. Want met alleen mantelzorgers gaan we de groeiende zorgbehoefte door de vergrijzing echt niet oplossen.”

De druk op mantelzorgers zal sowieso toenemen, hoe voorkom je dat de te verwachten overbelasting grote problemen gaat geven?

“De mantelzorgers moeten veel beter geholpen worden door instanties, bijvoorbeeld door belemmerende regels weg te halen. Daar zijn heel veel voorbeelden van te geven. Wie bijvoorbeeld een mantelzorgwoning in de tuin wil zetten, loopt tegen een woud van regels aan die dat heel moeilijk maken. Of neem iemand die een kind heeft met een Wajong-uitkering en dat kind heeft meer hulp nodig en komt weer thuis wonen. Dat kind verliest dan een deel van de uitkering, wij noemen dat de mantelzorgboete.”

Beeld Louman & Friso

U pleit er ook voor om mantelzorgers een eigenstandige rechtspositie te geven, wat bedoelt u daarmee?

“Als nu een vrouw aanklopt bij de gemeente en vraagt of haar dementerende man naar de dagbesteding mag omhaar wat meer ruimte te geven om de situatie aan te kunnen, heeft ze weinig rechten. De gemeente kijkt nu allereerst naar de zorgvrager en naar wat het eigen netwerk kan doen. Waar wij voor pleiten is dat de mantelzorger geen verlengstuk is van degene die zorg nodig heeft, maar zelf ook recht heeft op ondersteuning en niet afhankelijk is van degene die tegenover hem zit.”

Wat moet er verder nog gebeuren om dit volgens het SCP nijpende mantelzorgprobleem aan te pakken?

“Er moet veel meer ruimte komen voor innovatie. Zorg en welzijn van mensen worden nu nog als twee gescheiden zaken gezien, de een wordt geregeld in de medische hoek en de ander door de gemeente. Die twee moeten samen gaan. Dat gebeurt natuurlijk ook wel een beetje, maar de afstemming is vaak slecht. Een mantelzorger die de zorg niet meer goed aankan komt bij de huisarts. Die kan hem of haar helpen, maar wat vaak nodig is, is dat deze mensen minder belast worden. En daarvoor moet je bij de gemeente zijn, bijvoorbeeld door iemand te regelen die eenmaal in de week een middag aan huis komt. Dan heeft de mantelzorger even tijd voor zichzelf. Huisartsen kennen vaak de weg naar de gemeente niet, terwijl zo een oplossing juist goed kan werken.”

Lees ook: 

Er blijft geen mantelzorger meer over

Er komen steeds minder mantelzorgers, terwijl ook de professionele zorg ouderen weinig hulp kan bieden.

‘Alleen een avondje biljarten of bingo zit er hier niet in’

Dementerende ouderen leven steeds vaker in kleine woongroepen in hun eigen wijk. Ook Thebe in Tilburg biedt deze woonvorm aan: ‘Mantelzorgers zijn hier meer dan welkom.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden