Betaalde mantelzorg

Mantelzorger in loondienst zorgt voor opschudding

Joan-Anne Rhodes is mantelzorger voor haar vader. De dagbesteding van haar vader is door Corona weggevallen, wel krijgt ze bijna dagelijks coaching via de telefoon.Beeld Hollandse Hoogte / Maartje Geels

De Limburgse zorggroep Cicero heeft sinds vorig jaar mantelzorgers in loondienst. Volgens critici brengt dit het vrijwillige karakter van mantelzorg in gevaar.

Het is het eerste en zover bekend enige voorbeeld van een zorginstelling die mantelzorgers in loondienst heeft genomen, voor enkele uren per week. Veertien mantelzorgers hebben een arbeidscontract bij de Limburgse zorggroep Cicero, die twaalf zorgcentra heeft. Woensdag berichtte de Volkskrant over de constructie van Cicero, waarop een fikse discussie losbarstte. Mantelzorgers betalen voor liefde en zorg voor een naaste, kan dat wel?

Ja dat kan best, zegt bestuursvoorzitter Kina Koster van Cicero aan de telefoon, die de hele dag rinkelt. “Wij weten dat het onderwerp gevoelig ligt, maar dat het zo los zou gaan had ik niet verwacht”, zegt Koster. “Tegenstanders benadrukken het vrijwillige karakter van mantelzorg. Ik kan me daar iets bij voorstellen, maar wij doen dit vanuit de wens van de cliënt. De cliënt maalt niet om een politiek of maatschappelijk debat, die wil kwaliteit van leven. Soms kan een mantelzorger iets beter bieden dan wij. Daarvoor willen we ze betalen.”

Afdwingbaar

Maar in plaats van vrijwillig is mantelzorg dan afdwingbaar, met rechten en plichten. Verandert dat niet de essentie van mantelzorg en de intrinsieke motivatie om iemand te helpen? 

Koster: “Ik ben eerlijk, dit is voor ons ook handig. Een aantal dagen per week zijn we verzekerd van hulp, tegen betaling. Dat is een verplichting die de mantelzorger vrijwillig kan aangaan. Het gebeurt na uitvoerig overleg en onder begeleiding.”

Geen verdienmodel

En, benadrukt Koster, de constructie is geen verdienmodel. Het gaat hooguit om een paar uurtjes per week. “Als iemand zegt: betaal mij maar, anders kom ik niet meer, dan zeggen wij: blijf maar lekker thuis. Het dienstverband is er voor de cliënt die echt geholpen is met extra aandacht van een mantelzorger, die op haar plaats daarvoor op werk of thuis dingen moet laten.”

In dienst heet de mantelzorger een ‘ondersteuner individuele zorg’, hij – meestal zij – verdient tussen de tien en vijftien euro per uur. Het contract stopt op het moment van overlijden van de naaste. De mantelzorger-in-dienst voert nadrukkelijk geen zorgtaken uit, maar wandelt met een naaste of helpt bij het eten, douchen, of naar bed gaan van bijvoorbeeld een vader of moeder. Die steun is volgens Koster van essentieel belang: “Er komen grote aantallen ouderen op ons af terwijl het aantal potentiële werknemers afneemt. We hebben deze hulp keihard nodig.”

Voordelen van mantelzorgers in loondienst

Emeritus hoogleraar sociale wetenschappen Trudie Knijn (Universiteit Utrecht) ziet de voordelen van het in loondienst hebben van mantelzorgers. Ze deed veel onderzoek naar verhoudingen in de zorg, onder meer onder mantelzorgers. “Onze overheid doet al jarenlang een beroep op honderdduizenden mantelzorgers. Dat daar soms iets tegenover kan staan, zou best duidelijker mogen worden ingebed.”

Het is volgens Knijn belangrijk dat het symbolisch vergoeden van mantelzorgers geen verkapte bezuiniging wordt. “Het is een aanvulling op de professionele zorg omdat er te weinig handen zijn. Dat moet het blijven. Mantelzorgers mogen geen taken overnemen omdat ze goedkoper zijn. Ze zijn geen vervangers van professionele zorgverleners.”

Kritiek 

Kritiek op het plan komt van zorgverzekeraars, die erop wijzen dat betaling het risico met zich meebrengt dat mantelzorgers zonder vergoeding stoppen. Ook mantelzorgers zelf reageren afkeurend. MantelzorgNL, de landelijke vereniging voor mantelzorgers, staat niet achter de dienstverbanden van Cicero. Bestuurder Liesbeth Hoogendijk legt uit: “De zorg die mensen elkaar bieden vanuit een familieband of vriendschappelijke relatie hoort binnen het privédomein. Dat moet je niet vatten in een arbeidsovereenkomst. Dat vind ik ethisch niet juist.”

Daarnaast vreest Hoogendijk dat het toestaan van deze constructie deuren openzet die volgens haar gesloten moeten blijven. “Vinden we straks dat iedereen die zorgt voor een naaste moet worden betaald? Of gaan we straks een mantelzorger-in-dienst breder inzetten omdat door een griepgolf veel collega’s ziek thuis zitten?”

Compensatie

Volgens Hoogendijk is het uitgangspunt van Cicero niet verkeerd: mantelzorgers moeten gecompenseerd worden voor kosten die ze maken. “Er wordt nu te veel gerekend op mantelzorgers, die soms gebukt gaan onder het werk en daar geen vergoeding voor krijgen. Maar een dienstverband is niet het antwoord. Ik roep de sector op om met creatievere oplossingen te komen. Misschien moet er een fonds komen om mantelzorgers financieel te compenseren.”

Lees ook: 

Opinie: Geef jonge mantelzorger dezelfde kansen als een jonge topsporter

Voor jonge mantelzorgers is het vaak lastig de zorg voor een naaste met school en studie te combineren. Maak daarom dat ze aanspraak kunnen maken op dezelfde regelingen als jonge topsporters, bepleiten Lars van Schooten en Jeltje Straatman van het CDJA.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden