Terug naar de werkvloer

Mag een werkgever ongevaccineerden weigeren? Leaseplan doet het, en de vakbonden zijn woedend

Mag een werkgever ongevaccineerde werknemers de toegang tot het kantoor weigeren? Volgens hoogleraar Martin Buijsen gaat Leaseplan te ver. Beeld Nanne Meulendijks
Mag een werkgever ongevaccineerde werknemers de toegang tot het kantoor weigeren? Volgens hoogleraar Martin Buijsen gaat Leaseplan te ver.Beeld Nanne Meulendijks

Leasemaatschappij Leaseplan wil dat werknemers die niet gevaccineerd zijn, voorlopig thuis blijven werken. Dat kan juridisch niet door de beugel, zeggen de vakbonden en hoogleraar gezondheidsrecht Martin Buijsen.

Wie gevaccineerd is, is welkom op kantoor. Wie niet gevaccineerd is, werkt thuis. Het nieuwe coronabeleid van leaseautobedrijf Leaseplan doet veel stof opwaaien. Vakbond CNV vindt het ‘onacceptabel’. Volgens woordvoerder Jolanda van Zwieten komt het neer op een verkapte vaccinatieplicht voor werknemers, die indruist tegen hun recht op lichamelijke integriteit.

Leaseplan stelt dat werknemers niet verplicht zijn zich te laten vaccineren: ze kunnen ook thuis blijven werken. Medewerkers hoeven niet te bewijzen dat ze gevaccineerd zijn: het bedrijf gaat ervan uit dat medewerkers zich houden aan de regels. Leaseplan is zich bewust van de ‘juridische complexiteit en het gebrek aan een precedent’ van hun maatregel, zo stelt een woordvoerder in een reactie. “Maar de veiligheid van onze werknemers en hun families is onze eerste prioriteit.”

Ook Netflix en drie reisorganisaties zouden ongevaccineerden weigeren

Het coronabeleid van Leaseplan, dat ruim duizend medewerkers heeft in Nederland, kwam maandag naar buiten in Het Financieele Dagblad. Die krant stelt dat ook op het kantoor van Netflix in Amsterdam geen ongevaccineerde medewerkers welkom zijn. Het bedrijf reageerde niet op schriftelijke vragen.

Begin deze maand werd bekend dat zeker drie reisorganisaties hun klanten en meereizende medewerkers vragen om zich te laten vaccineren. Ook haalde een Utrechtse dansschool het nieuws, omdat de eigenaar cursisten gaat vragen om een vaccinatiebewijs. Daar gaat het niet om medewerkers; de eigenaar werkt zelfstandig.

‘Te grote inbreuk op de persoonlijke levenssfeer’

Martin Buijsen, hoogleraar recht en gezondheidszorg aan de Erasmus Universiteit, vindt dat een cruciaal verschil. Volgens Buijsen is een vaccinatie als toegangseis voor kantoor een te grote inbreuk op de persoonlijke levenssfeer, die wordt beschermd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Grondrechten zijn volgens hem nooit absoluut. Bij een ‘niet-essentiële dienst’, zoals een dansles, kan een inbreuk op dit grondrecht volgens Buijsen eerder door de beugel: ook zonder salsa kun je verder met je leven. Maar de toegang tot werk is zo essentieel, dat een werkgever volgens Buijsen niet zomaar beperkingen kan opleggen – ook niet een verplichting tot thuiswerken. “Daarmee creëer je toch een soort tweederangs werknemers”, vindt hij.

Voor vaccinatieplicht ontbreekt een wettelijke basis

Beperken van de toegang tot iets essentieels als werk, kan volgens het Europees recht alleen op basis van een wet, stelt Buijsen. “Dat is wat bijvoorbeeld Frankrijk en Italië hebben gedaan, daar is een vaccinatieplicht voor werknemers in de zorg in nieuwe wetgeving vastgelegd”, zegt Buijsen. In Nederland ontbreekt zo’n wet.

“Werkgevers mogen wel informatie verstrekken over vaccinatie en mensen met argumenten bewegen. Dat is wat zorginstellingen doen”, zegt Buijsen.

Ook al kan het beleid van Leaseplan niet door de beugel volgens Buijsen, tot een rechtszaak komt het waarschijnlijk niet. “Omdat Leaseplan niet gaat toezien op de naleving, en dus geen medewerkers naar huis gaat sturen, is het voor werknemers moeilijk naar de rechter te stappen. Ik denk dat Leaseplan daar bewust voor kiest, omdat ze niet weten wat ze van een rechter kunnen verwachten.”

Andere werkgevers eisen geen vaccinatie

Volgens vakbonden FNV en CNV eisen andere Nederlandse werkgevers – zelfs die in de zorg – geen coronavaccinatie voor aanwezigheid op de werkplek. “Wij hebben in de afgelopen maanden maar tien telefoontjes gehad van leden hierover”, zegt woordvoerder Jolanda van Zwieten van CNV. “Dan gaat het niet om een plicht, maar om opmerkingen van werkgevers die een beetje in het grijze gebied zitten. Zo van: ‘je laat je toch wel vaccineren?’”

Werkgeverskoepel VNO-NCW kent geen andere voorbeelden van bedrijven die beperkingen opleggen aan ongevaccineerd personeel. “Het leeft wel enorm. Ondernemers worstelen met wat ze wel en niet mogen vragen”, zegt woordvoerder Edwin van Scherrenburg. VNO-NCW vindt dat werkgevers in elk geval aan werknemers zouden moeten kunnen vragen of ze gevaccineerd zijn of niet.

Donderdag overlegt vakbond FNV met het ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid over de vraag of dit mogelijk moet worden, zo meldt een woordvoerder. Dat gebeurt op verzoek van het ministerie. FNV is mordicus tegen; volgens de vakbond leidt het tot vaccinatiedruk.

Bij Leaseplan wordt het coronabeleid ‘omarmd’ door vrijwel alle medewerkers, stelt een woordvoerder van het bedrijf. Maar hij wil Trouw niet in contact brengen met medewerkers.

Lees ook:

Heeft het zin als bedrijven niet-geprikten weren?

De discussie over een vaccinatieplicht leefde begin deze maand al een keer op, toen een dansschool en reisorganisaties ongevaccineerden de deur gingen wijzen. Wat zijn hun argumenten en slaan die ergens op?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden