Beeld Trouw

Column Bert Keizer

Maak vooral uw eigen afweging bij de griepprik

In Medisch Contact van 14 november las ik een tekst van René Héman, voorzitter van de KNMG, de Nederlandse artsenbond. Boven het artikel staat: ‘Griepprik voor artsen: maak je eigen afweging en onderbouw dit’. Griepprik voor artsen? Klinkt als seks voor priesters of atheisme voor dominees. Daar doen we toch niet aan?

In 2011 bracht Dick Bijl, oud-huisarts en epidemioloog, naar buiten dat er geen bewijs is voor de stelling dat de griepprik zin heeft. Het was geen kwestie van ‘eigen afweging’, maar een feit dat volgde uit de onderzoeken die tot dan toe waren gedaan om na te gaan wat de effecten waren van de griepprik.

Er volgde een nare controverse waarin de vaccinlobby ervan werd beticht dat ze op grond van onheuse argumenten het vaccineren doordrukte. Hun motivatie werd zelfs toegeschreven aan financieel gewin, omdat zij op de een of andere manier vastzaten aan de makers van het vaccin. Dat ging zo ver, dat Nederlands meest kritische en vasthoudende huisarts, Hans van der Linden, voor de rechter werd gedaagd door Roel Coutinho, microbioloog en toentertijd (2013) directeur van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Van der Linden had gezegd dat Coutinho nauwe banden had met de farmaceutische industrie. De rechter besloot dat hij dat mocht zeggen.

Geen gezamenlijke bestudering

Het onsmakelijke van Coutinho’s manoeuvre was de stap naar de rechter in een gesprek dat zou moeten bestaan uit een gezamenlijke bestudering en weging van onderzoeksgegevens over de zin van griepvaccinatie. Dit verleggen van een epidemiologische vraag naar een hysterische uitroep in de trant van: “Beweer jij nu dat ik niet deug?” ervoeren veel artsen als een uitermate ongepast initiatief. Men schoot toe om Van der Linden te helpen met de juridische kosten, die niet op Coutinho drukten, want hij fulmineerde namens het RIVM dat hem in deze steunde. Ja, hij was de baas daar.

Het grappigste in Hémans artikel is de aanmaning om je eigen afweging te maken en die te onderbouwen. Dat kunnen de meeste artsen niet. Ik reken mezelf tot deze overweldigende meerderheid. Je eigen afweging maken, betekent rond de griepprik dat je een paar weken moet spitten in de literatuur, waarna je de onderzoeksgegevens moet zien te beoordelen op hun waarde. De overgrote meerderheid van de artsen kan dat niet, of nauwelijks, of een beetje. Daarom vertrouwen we op epidemiologen die wel wekenlang spitten en de juiste afweging kunnen maken. 

De voorkeur gaat uit naar epidemiologen die er niks mee opschieten in hun portemonnee of carrière als ze bewijs of geen bewijs vinden voor de werking van de griepprik. En uit die hoek klinkt het nu al enkele jaren dat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs is voor de werkzaamheid van de griepprik.

Onvermogen van artsen

Dat hij gegeven blijft worden (ik heb ook dit jaar weer de vergeefse oproep van mijn huisarts ontvangen) is het gevolg van het onvermogen van artsen om hun eigen afweging te maken en die te onderbouwen. Ze blijven hangen in vage noties in de trant van ‘je kunt nooit weten, baat het niet het schaadt nauwelijks’ etc., overwegingen die niet thuishoren in een vaccinatiedebat.

Men dringt al jaren aan op een onderzoek, waarin een aantal mensen de prik wel, en een aantal de prik niet krijgt om te zien of dat wat uitmaakt. U gelooft het niet, maar dat onderzoek wordt tegengehouden door de bewering dat de mensen die de prik niet krijgen daarmee een veel te groot gevaar lopen. Maar dat wilden we nou juist aangetoond hebben.

U denkt dat ik overdrijf? Lees hier wat Joost Zaat, huisarts, adjunct hoofdredacteur van het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde in het voorjaar van 2017 in een redactioneel schreef aan zijn collega”s: “Als u in loondienst bent, heeft u deze maand uw vakantiegeld gekregen. Huisartsen reserveren dat geld als het ware in juni als ze hun griepvaccinaties bestellen. Die delen ze dan in de herfst uit aan gezonde zestigplussers en mensen in risicogroepen in vaak reuze gezellige priksessies. Één zo’n vaccinatie levert 1,5 euro meer op dan een ingewikkeld consult. Elke huisarts verdient op zo’n prikmiddag dus simpel zijn wintersportvakantie bij elkaar.” 

Ik zou zeggen: maak uw eigen afweging.

Bert Keizer is filosoof en arts bij de Levenseindekliniek. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden