Beeld Trouw

ColumnBert Keizer

Laat corona zien waar onze overbodige medische zorg zich verstopt?

Een van de minder voor de hand liggende gevolgen van corona is de onverwachte blik die we krijgen in de medische keuken. Zo las ik in het NRC van 31 maart dat een cardioloog verontrust meedeelde dat het aantal meldingen van patiënten met acute hartklachten met 70 procent was gedaald. Dit lijkt me wel een reden voor enige paniek. Hij vertelde voorts: “Zoiets heb ik in mijn hele carrière nog nooit meegemaakt. Ook meer dan de helft van de spoedprocedures op de catheterisatie/ dotterafdeling is weggevallen.” 

Dit lijkt mij voldoende reden voor meer dan paniek. Wat zegt u? U denkt dat die man bezorgd is over zijn tweede huis of zijn derde vrouw? Niets onmenselijks is artsen vreemd, dus dat kan er ook nog wel bij. Maar nee, ik denk dat zijn pijn niet alleen in zijn portemonnee zit.

Nu zou er weinig aan de hand zijn (in zekere zin) als er in de daarop volgende weken tientallen, nee honderden, hartpatiënten thuis dood neervielen. Dat is voor zover ik weet niet gebeurd. En omdat dat niet gebeurd is, vragen we aan de cardioloog: wat was u daar nou aan het doen? U dotterde, met spoed, om een catastrofe af te wenden. Maar toen u niet dotterde bleef de catastrofe achterwege. Moeten we dan niet gaan twijfelen aan de zin van uw dotteren?

Hoe meer  gynaecologen,  hoe meer  keizersnedes

Als ik die cardioloog was, wist ik het antwoord wel: wacht maar, straks zul je zien dat ze zonder mijn dotteren wel degelijk in de problemen komen. Waarbij niemand weet wanneer ‘straks’ is, dus zit hij altijd goed.

We stuiten hier op de vraag of dokters ook weleens medicijnen uitdelen, procedures opstarten en operaties verrichten die geen zin hebben. Het verschijnsel wordt kort samengevat in de constatering: hoe meer gynaecologen hoe meer keizersnedes. Dit is geen roddel, het is inderdaad het geval. En je kunt het op twee manieren verklaren. Een: hoe meer gynaecologen hoe groter de kans dat er op tijd wordt ingezien dat een normale bevalling niet zal lukken zonder gevaar voor moeder en of kind. Twee: er dreigt geen gevaar voor moeder of kind, maar de dokter wil op tijd naar bed en tweede huis, derde vrouw, kassa. Een lastige kluwen die niet altijd goed te ontwarren is.

Er is nog een situatie waarin de zin van medisch handelen in een schel licht komt te staan: artsenstakingen. In een artikel in het tijdschrift Social Science and Medicine van december 2008 beschrijven de auteurs dat het drastisch verlagen van medische activiteit geen of zelfs een positief effect heeft op de sterftecijfers. Voor de duidelijkheid: het is niet zo dat artsen tijdens zo’n staking helemaal niets deden. Er werd wel noodhulp geboden. Dat de sterftecijfers dan meestal opvallend dalen is meerdere malen aangetoond, onder andere in Amerika en in Israël. “De tegenstrijdige ontdekking dat artsenstakingen gepaard gaan met een daling in de sterfte kan door meerdere factoren verklaard worden.”

Is de dokter raar bezig?

Nou, laat maar horen dan. Factor één: het gaat om verrichtingen die uitgesteld kunnen worden, een nieuwe heup bijvoorbeeld. Op zich een routine-ingreep, maar niet geheel zonder risico. Als je alle routine-ingrepen opschort dan vallen er inderdaad minder doden. Maar dat wil niet zeggen dat de dokter raar bezig is. Factor twee: zo’n artsenstaking duurt nooit lang genoeg om het totale effect van medische inactiviteit te beoordelen. Waarmee we terug zijn bij de ‘hoop’ van mijn verzonnen cardioloog die zegt: wacht maar, straks vallen ze allemaal om.

De 18de-eeuwse Duitse filosoof Georg Lichtenberg zei dat je niet met de fakkel van de waarheid door een menigte kunt lopen zonder baarden te schroeien. Ik denk dat dit zo’n fakkel is, want iedereen springt weg en behoedt zijn baard. Dat wil zeggen: men komt niet of slechts schoorvoetend met de mogelijkheid dat artsen te vaak opereren, of dotteren of scannen of medicijnen voorschrijven enz. terwijl dat toch echt een mogelijkheid is die het onderzoeken waard is. Er is in Nederland een hoogleraar, Sjoerd Repping, met als leeropdracht Zinnige Zorg, die zich met dit onderwerp bezighoudt. Ik denk dat er voor zijn projectgroep veel valt te ontdekken in het ontstane stuwmeer van door corona opzij geschoven medische initiatieven.

Bert Keizer is filosoof en arts bij het Expertisecentrum Euthanasie. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden