Faillissement Slotervaart & IJsselmeerziekenhuizen

Kleine ziekenhuizen lopen in huidig zorgstelsel groot risico

Medewerkers en patiënten protesteren in oktober 2018 tegen bij een vestiging van Zilveren Kruis Achmea tegen de sluiting van het Slotervaartziekenhuis en de IJsselmeerziekenhuizen. Beeld ANP

Het chaotische faillissement van twee ziekenhuizen in 2019 staat niet op zichzelf. Patiënten werden de dupe van die chaos, doordat het zorgstelsel faalde. Dat concludeert een onderzoekscommissie.

Het ministerie van VWS, maar ook zorgverzekeraars, toezichthouders en andere ziekenhuizen hadden veel eerder moeten ingrijpen toen vorig jaar twee ziekenhuizen in Lelystad en Amsterdam op chaotische wijze failliet gingen. Alle hoofdrolspelers hielden rigide vast aan hun eigen rol binnen het zorgstelsel. Daardoor zijn patiënten de dupe geworden.

Dat concludeert een onafhankelijke onderzoekscommissie die in opdracht van de Tweede Kamer diepgaand onderzoek heeft gedaan naar de ondergang van de IJsselmeerziekenhuizen en het Slotervaartziekenhuis. De commissie, onder leiding van emeritus-hoogleraar ondernemingsbestuur Jaap van Manen, spreekt van een ‘aangekondigde ondergang’ .

‘De patiënt is de dupe geworden’

De onderzoekers zeggen dat de faillissementen zelf niet te voorkomen waren. Maar de chaos die daarna volgde wel. Zij koppelen dat aan stevige kritiek op het zorgstelsel. “De tragiek (…) is dat de patiënt de dupe is geworden binnen een stelsel dat juist als bedoeling heeft om diezelfde patiënt te beschermen”.

Samenwerken in tijden van crisis lukt slecht binnen het stelsel van gereguleerde marktwerking. “Hierin is de écht maatschappelijke opgave, zorg dragen voor en bescherming van de patiënt, onderbelicht gebleven.” Ziekenhuizen, verzekeraars en toezichthouders waren niet bereid ‘om over hun eigen schaduw heen te stappen en probleemoplossend te gaan handelen’ toen de twee ziekenhuizen richting afgrond gingen. Volgens de onderzoekers zag iedereen al lange tijd aankomen dat het misging.

Ook minister Bruno Bruins (medische zorg) krijgt in het rapport de kritiek dat hij pas ingreep ‘op de dag na de faillissementen’. De onderzoekscommissie constateert wel dat het ministerie van VWS juridisch niets te verwijten valt, net zoals de andere hoofdrolspelers. Ze deden allemaal wat formeel hun taak was. De top van het ministerie zag wel dat de ziekenhuizen kopje onder dreigden te gaan, maar hield tot de dag van het faillissement vast aan de lijn dat de rol van het ministerie ‘beperkt’ is. Het ministerie ziet toe op de patiëntenzorg als geheel, niet op het openhouden van concrete ziekenhuizen. Of zoals minister Bruins het verwoordde: “Het ministerie gaat niet over het bewaken van een stapel stenen”.

Niemand voelde zich verantwoordelijk

Uiteindelijk voelde niemand zich verantwoordelijk om een plan te maken waardoor patiënten van de ene op de andere dag zonder ziekenhuis kwamen te zitten, zo stellen de onderzoekers vast. “Betrokkenen keken naar elkaar. De patiënt is uiteindelijk de dupe.” De commissie pleit voor ‘een omslag in het denken van alle partijen in de zorgsector, waarbij verdeelde belangen moeten plaatsmaken voor gedeelde verantwoordelijkheid.’

Kleine ziekenhuizen zijn daarbij veel te kwetsbaar in Nederland, is een andere conclusie. Ze lopen veel meer kans om bij financiële tegenslag in een neerwaartse spiraal te komen dan de grote ziekenhuizen, vooral omdat ze zeer zwak staan in de onderhandelingen met grote verzekeraars, zien de onderzoekers. Dat maakt het rapport politiek actueel, want diverse streekziekenhuizen in het oosten en noorden van het land moeten reorganiseren.

“Het voortbestaan van het ziekenhuis is vrijwel volledig in handen van de zorgverzekeraar. Daarmee is geen sprake van een duurzaam model voor financiering van ziekenhuiszorg”, schrijft de commissie-Van Manen. In het IJsselmeerziekenhuis had verzekeraar Zilveren Kruis zo’n dominante positie bij de inkoop van zorg, dat het ziekenhuis was overgeleverd aan ‘de gunfactor’ van de verzekeraar. Onderhandelen over extra geld voor bijvoorbeeld een zachter verloop van het faillissement, mislukte daardoor. Het ziekenhuisbestuur had niets te willen. “De balans in de onderlinge verhoudingen is zoek”, zegt de commissie.

Lees ook:
De VVD als de laatste verdediger van het zorgstelsel

De VVD heeft iets uit te leggen. Er gaan ziekenhuizen failliet en toch heeft die partij als enige nog vertrouwen in het stelsel van gereguleerde marktwerking. Er is niets mis met winst voor ziekenhuizen, aldus Kamerlid Arno Rutte, na de ophef over de faillissementen.

Een maximumtarief voor zorg-zzp’ers? Los liever het échte probleem op

Als minister De Jonge de werkdruk, de bureaucratie en de schijnzelfstandigheid in de zorg aanpakt, zal hij merken dat veel zzp’ers weer in loondienst willen, menen FNV-bestuurders Henk van der Schaft (Zelfstandigen) en Elise Merlijn (Zorg&Welzijn).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden