null Beeld trouwT
Beeld trouwT

Het consultJodiumtabletten

Jodiumtabletten: wat heb je eraan als de bom valt?

Heeft het zin om jodiumtabletten in te slaan, om jezelf te beschermen tegen straling door een kernbom?

Marten van de Wier

Jodiumtabletten: ze zijn het toiletpapier van deze crisis. Sinds de Russische president Poetin hintte op de mogelijke inzet van een kernwapen, is er opvallend veel vraag naar. Het ministerie van volksgezondheid adviseert apothekers nog maar één doosje per klant mee te geven.

Hoe werken jodiumtabletten eigenlijk, en wat heb je eraan?

Na de ramp met de kerncentrale van Tsjernobyl in 1986 werd duidelijk dat in de directe omgeving – in Oekraïne en Wit-Rusland – het aantal gevallen van schildklierkanker toenam, vertelt Marianne Leenders, stralingsexpert bij het Nederlands Vergiftigingen Informatie Centrum van het UMC Utrecht. “Vooral bij kinderen onder de 5 jaar, met een uitloper tot 18 jaar”, zegt Leenders.

De oorzaak: ze hadden radioactief geladen deeltjes jodium ingeademd, of via hun voeding binnengekregen. Die deeltjes hoopten zich op in de schildklier, waar ze kanker kunnen veroorzaken.

Jodiumpillen verzadigen de schildklier met niet-radioactief materiaal

Jodiumpillen bestrijden jodium met jodium. Ze zorgen ervoor dat de schildklier verzadigd is met ‘veilig’ jodium. Het radioactieve jodium kan er niet meer bij, en wordt uitgeplast. Het effect is tijdelijk: de pillen werken alleen als je ze inneemt tussen de 12 uur voor inademing van het radioactief geladen jodium en 8 uur daarna.

Grote delen van Nederland maakten in 2017 kennis met de jodiumtabletten. De overheid verstuurde ze naar alle 40-minners in een gebied van 20 kilometer rond de kerncentrales van Borssele in Nederland, Tihange en Doel in België, en 25 kilometer van het Duitse Emsland. Om in te nemen als het in een van die centrales ooit gruwelijk misgaat.

In een groter gebied, binnen 100 kilometer rond de centrales, kregen ouders jodiumpillen voor hun kinderen. In die zone adviseert de overheid ook zwangere vrouwen de pillen in huis te halen, ter bescherming van hun ongeboren kind.

“Kinderen hebben een relatief grote en actieve schildklier, en ademen in verhouding met hun lichaam meer lucht in”, verklaart Leenders dat onderscheid naar leeftijd. De blootstelling aan radioactief jodium is bij hen twee keer zo hoog.

Voor 40-plussers hebben jodiumpillen vooral nadelen

Bij volwassenen hebben jodiumtabletten veel minder zin. Bij 40-plussers is geen enkel effect gevonden op het voorkomen van schildklierkanker. Bij een ontzettend hoge dosis ingeademde straling helpen jodiumtabletten wel om andere schilklierdefecten te voorkomen. “Dan heb je het over hoeveelheden straling waaraan zelfs het personeel van de kerncentrale in het Japanse Fukushima niet heeft blootgestaan”, zegt Leenders.

Bij volwassenen onder de 40 hebben jodiumtabletten wel nut, maar alleen voor mensen die veel deeltjes inademen, dicht in de buurt van de centrale.

Zoals bij elk middel is de vraag of de bijwerkingen opwegen tegen het preventieve effect. Jodiumtabletten leiden bij 1 à 2 procent van de gebruikers (van alle leeftijden) tot misselijkheid en huiduitslag. Daarnaast is bij 40-plussers de kans dat ze zorgen voor een ontregelde schildklier. In zeldzame gevallen is een gevaarlijke allergische reactie mogelijk.

Jodiumtabletten hebben weinig zin als een kernbom valt

De hamvraag: helpen jodiumtabletten ook bij straling door een kernbom? Leenders denkt van niet. Mocht Rusland een kernwapen inzetten in Oekraïne, dan zijn de deeltjes als ze dagen later bij ons aankomen al zo verdund dat inademing weinig kwaad kan.

En als er een bom dichterbij zou vallen? “Een bom leidt tot een hele andere blootstelling dan een kernramp. Er komen grotere radioactieve deeltjes vrij. Die adem je niet in, die komen op je vel. Het beste is te schuilen, of ze van je af te spoelen.”

De kleine deeltjes die vrijkomen, verspreiden zich volgens Leenders snel over een groot gebied. Daardoor is de blootstelling via inademing waarschijnlijk laag, ook dicht bij de getroffen plek.

In Het Consult beantwoorden experts wekelijks gezondheidsvragen van lezers. Ook een gezondheidsvraag? Stuur een mailtje naar gezondheid@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden