null Beeld trouw
Beeld trouw

Het ConsultOvergewicht

Is een obesitasmedicijn de oplossing voor mensen met ernstig overgewicht?

Voor het eerst is er een middel tegen obesitas dat in Nederland wordt vergoed. Is dat de oplossing tegen overgewicht?

Marco Visser

Het Zorginstituut Nederland heeft deze maand een medicijn tegen obesitas goedgekeurd. Saxenda heet het. Daarmee is het o zo gewenste obesitasmedicijn dus eindelijk beschikbaar. Voor wie is dit geneesmiddel, hoe werkt het en is dit de oplossing voor mensen met ernstig overgewicht? Vragen die Het Consult deze week voorlegt aan Liesbeth van Rossum, internist-endocrinoloog en hoogleraar obesitas aan het Erasmus MC en voorzitter van het Partnerschap Overgewicht Nederland.

“Dit gaat echt een jaar van verandering worden”, zegt ze. Tegelijkertijd zegt ze ook: “Dit is geen wondermiddel maar een stukje van de puzzel. Dit medicijn is een aanvullende behandeling op een aangepaste leefstijl.”

Een aangepaste leefstijl wil zeggen: meer bewegen, gezonder eten, minder stress, beter slapen. Mensen met ernstige obesitas krijgen van de zorgverzekeraar twee jaar lang een vergoeding om hieraan onder begeleiding te werken. Nu is het een misverstand om te denken dat obesitas alleen draait om een ongezonde leefstijl. “Het is een van de hoofdoorzaken, maar lang niet de enige. Je kunt bijvoorbeeld ook obesitas krijgen door psychische klachten, medicijnen of door hormonale oorzaken en vaak is het een combinatie van meerdere factoren.”

Hongerprikkel

Het middel Saxenda verhoogt onder andere het gevoel van verzadiging waardoor mensen minder snel naar (ongezond) voedsel grijpen. Onderdrukken van de hongerprikkel gebeurt normaal gesproken via een samenspel van hormonen uit het maag- en darmstelsel, die via receptoren in de hersenen de eetlust regelen. Saxenda lijkt op een van die darmhormonen en kan ervoor zorgen dat mensen 5-10 procent van hun lichaamsgewicht verliezen, blijkt uit proeven met het medicijn.

Voor wie zijn obesitasmedicijnen bedoeld? In principe voor iedereen met een BMI vanaf 30 kg/m2 of een BMI vanaf 25 met complicaties, zoals een hoge bloeddruk of diabetes, bij wie een leefstijlinterventie onvoldoende effect heeft.

Dat is volgens de richtlijnen, zegt Van Rossum, maar het Zorginstituut staat medicatie nu alleen toe bij Nederlanders met een BMI vanaf 35, als zij hele specifieke complicaties hebben (slaapapneu, hart- en vaatziekten of artrose), of vanaf 40 kg/m2. Ook mogen ze geen diabetes hebben en moeten ze deelnemen aan een door het RIVM erkende gecombineerde leefstijlinterventie. “Dat is een afbakening van de groep”, zegt Van Rossum. “Zo houdt men controle over het aantal mensen en de kosten, maar het betekent wel dat door deze afbakening veel mensen buiten de boot vallen.”

200 aandoeningen

Dat is jammer, vindt Van Rossum, want obesitas kan leiden tot ruim 200 andere aandoeningen. “Diabetes en hart- en vaatziekten, dertien vormen van kanker, depressie, een ernstig verloop van infecties, knieklachten, auto-immuunziekten, et cetera. We wachten eerst totdat iemand met obesitas een hartinfarct krijgt, of kanker, en dan gaan we behandelen. Dan is al veel leed geleden en zijn kosten gemaakt. Als je obesitas eerder aanpakt en serieus neemt als ziekte, worden de risico’s op al die ziekten kleiner.”

Wie met de obesitasinjecties begint (het is geen pil), moet dat lange tijd blijven doen. Van Rossum vergelijkt het met medicatie tegen een te hoog cholesterol. “Als je stopt met de medicatie, gaat je cholesterol omhoog. Dat geldt ook voor middelen tegen obesitas. Wat mensen vaak over het hoofd zien, is dat obesitas een chronische ziekte is. Als je het eenmaal hebt, dan wil je lichaam telkens terug naar dat hogere gewicht. Het is een soort herprogrammering van het lichaam. Dat heeft te maken met onder andere vet- en eetlusthormonen die in een andere stand staan. Medicijnen kunnen helpen om die stand iets te herstellen. Als je eenmaal beseft dat obesitas een chronische ziekte is die voor veel andere klachten zorgt, besef je ook hoe belangrijk het is om die ziekte te voorkomen. Het maakt meteen duidelijk hoe belangrijk primaire preventie is, door bijvoorbeeld de voedselomgeving gezonder te maken. Dat kan voorkómen dat er nog meer mensen overgewicht ontwikkelen. Maar de mensen die al obesitas ontwikkeld hebben, zullen vaak professionele hulp nodig hebben.”

Meer medicijnen volgen

Saxenda is het eerste middel tegen obesitas dat in Nederland wordt vergoed. Mogelijk volgen later dit jaar meer medicijnen die voor vergoeding in aanmerking komen. “Er wordt een nog effectiever middel dan Saxenda voor vergoeding beoordeeld. En er volgt binnenkort nog een beoordeling van een medicijn in pilvorm dat qua effectiviteit op Saxenda lijkt.” Daarom is 2022 volgens Van Rossum het jaar van de verandering, al waakt ze voor te hooggespannen verwachtingen. De obesitasepidemie is te complex om op te lossen met een pil of spuitje.

In Het Consult beantwoorden experts wekelijks gezondheidsvragen van lezers. Ook een gezondheidsvraag? Stuur een mailtje naar gezondheid@trouw.nl.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden