null

Vijf vragenJeugspsychiatrie

Is 613 miljoen euro genoeg om de problemen in de jeugdzorg op te lossen?

Beeld Ilse van Kraaij

Het demissionaire kabinet trekt dit jaar 613 miljoen euro uit om gemeenten te helpen de problemen in de jeugdpsychiatrie aan te pakken. Vijf vragen over die problemen én de oplossingen.

1. Om welke problemen gaat het?

Het geld dat het demissionaire kabinet heeft uitgetrokken, is bedoeld voor de jeugd-ggz, de ondersteuning voor kinderen en jongeren met ernstige psychische problemen. Al jaren loopt die zorg niet zoals zou moeten. Jongeren die hulp nodig hebben, staan soms maanden op een wachtlijst voordat ze geholpen kunnen worden en de crisisopvang komt plekken tekort. Onder druk van de coronacrisis zijn die problemen de laatste maanden bovendien verergerd, zo waarschuwde ook de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) vorige maand in een rapport. De inspectie signaleert een toename in de vraag naar hulp bij complexe problemen als verslavingen, eetstoornissen en suïcidaliteit. Sommige regio’s zagen het aantal jongeren dat te maken kreeg met een acute crisis met 60 procent stijgen. Een deel van het extra geld zal dan ook worden gebruikt om extra crisisopvangplekken te creëren.

Lees ook:

Meer jongeren zijn eenzaam of depressief door de lockdown

Iedereen baalt van de lockdown. Deze periode van verplichte sociale onthouding komt misschien wel het hardst aan bij kwetsbare kinderen. ‘Zo’n tien keer per week krijgen we een kind met suïcidale neigingen’

2. Hoe komt het dat er niet genoeg plekken zijn?

De problemen in de jeugdpsychiatrie hangen met elkaar samen. Zo komt het grote tekort aan crisisbedden deels door de lange wachtlijsten in de specialistische jeugdhulp. De IGJ zag het afgelopen jaar bijvoorbeeld jongeren die maandenlang verbleven in de crisisopvang – omdat zij niet konden doorstromen naar een zorginstelling – terwijl verblijf daar eigenlijk maximaal 28 dagen zou moeten duren.

Sowieso is het aantal jongeren dat jeugdhulp krijgt, sterk gestegen. Dat komt met name doordat jongeren er langer gebruik van maken, soms ook nadat zij 18 jaar zijn geworden. Jeugdhulp loopt in principe tot die leeftijd, maar kan worden verlengd tot en met 23 jaar. Dat wordt steeds vaker gedaan, concludeert onder meer het CBS.

3. Kunnen gemeenten niet zelf meer geld bijleggen?

Gemeenten hebben de afgelopen jaren al veel extra geld uitgegeven aan de jeugdzorg, om de stijgende kosten te kunnen dekken. Als gevolg daarvan kampen veel van hen zelfs met financiële tekorten. Sinds 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de jeugdzorg. Om dat goed te kunnen organiseren, krijgen ze geld van de rijksoverheid, maar in de praktijk blijkt dat vaak onvoldoende. Alleen al in 2019 legden gemeenten gezamenlijk ongeveer 1,7 miljard euro bij uit eigen middelen, bleek onlangs uit onderzoek. Daarom wil de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten dat zij hulp krijgen van het Rijk bij het wegwerken van de structurele tekorten.

Lees ook:

Het geld is op in Stadskanaal. Hoe kwam een kerngezonde gemeente aan de grond te zitten?

Partijen van links tot rechts beloofden in hun verkiezingsprogramma’s de financiële problemen van gemeenten aan te pakken. Stadskanaal, in 2013 nog de financieel gezondste gemeente van Groningen, weet hoezeer dat nodig is. Het geld is er op, net als elders in Nederland.

4. Is 613 miljoen euro genoeg?

Gemeenten geven dus structureel meer geld uit aan jeugdzorg dan zij binnenkrijgen. De 613 miljoen euro die de gemeenten nu krijgen is een eenmalig extraatje en dus geen structurele oplossing, al helpt het natuurlijk wel op de korte termijn.

Naar verwachting zal het de komende jaren druk blijven bij de jeugdpsychiaters, alleen al vanwege de nasleep van corona. Dat betekent dat er ook meer personeel nodig zal zijn, terwijl instellingen nu al handen tekortkomen. Vakbonden als de FNV willen daarom dat medewerkers in de jeugd-ggz beter worden beloond. Dat vergt een structurele investering. Maar zelfs dat is niet voldoende. Het systeem zelf zal moeten veranderen.

5. Wat moet er dan veranderen aan het systeem?

Marktwerking is altijd een geliefde zondebok in de zorg. Maar in dit geval stelt zelfs de IGJ dat er iets schort aan de manier van financieren. In verschillende regio’s zijn vraag en aanbod uit balans geraakt, schrijft de inspectie in het eerder genoemde rapport dat zij in maart publiceerden. “Dit kan bijvoorbeeld ontstaan als aanbieders betaald krijgen voor het resultaat. Het is dan aantrekkelijker om laag-complexe zorg te bieden omdat resultaten voor de hulp aan jeugdigen met ernstige problemen onzeker zijn. Hierdoor ontstaat een tekort aan hulp voor complexe problemen.” Ook andere belanghebbenden ageren tegen dit ongewenste mechanisme.

Brede consensus is er ook over de noodzaak voor meer regionale samenwerking. Die zorgt ervoor dat patiënten beter van de ene naar de andere plek kunnen doorstromen. Het verbeteren van de regionale samenwerking is dan ook een belangrijk doel van de nieuwe Jeugdwet, die ergens volgend jaar in moet gaan. Gemeenten moeten verplicht samenwerken in regionaal verband, zo staat in die herziening van de huidige wet.

Of dat helpt? Onder meer FNV Zorg en Welzijn is kritisch. De FNV wil net als andere deskundigen en belangengroepen sowieso opnieuw kijken naar de rol van gemeenten. De ernstige en complexe gevallen van de jeugdpsychiatrie zouden volgens de bond onder de verantwoordelijkheid van de landelijke overheid moeten vallen. De lichtere gevallen kunnen wel bij de gemeenten blijven.

Lees ook:

Psychiaters en psychologen, bevrijd jezelf uit het web van zelfbedachte labels

Een van de oorzaken van de problemen in de (jeugd)psychiatrie is de labeldrift, stelt crisisdienstverpleegkundige Bauke Koekoek. Daar zit dus ook een oplossing.

Lees ook:

Belangrijke jeugdzorgorganisaties staan op omvallen, terwijl kleine aanbieders grote winst boeken

Terwijl nieuwe, kleine aanbieders het prima doen, staan vele van de belangrijkste jeugdzorgorganisaties op omvallen, blijkt uit onderzoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden