Oproep

Investeer meer in voorkomen dementie, zeggen artsen

Koning Willem-Alexander en minister De Jonge van volksgezondheid, welzijn en sport tijdens een werkbezoek aan het Sint Elisabeth Verpleeg- en Gasthuis in Amersfoort. De organisatie biedt zorg aan oudere mensen met dementie. Beeld ANP

Wetenschappers en artsen roepen minister Hugo de Jonge van volksgezondheid op meer te investeren in het voorkomen van dementie. 

In een ingezonden brief in NRC Handelsblad schrijven ze dat met preventie 2 miljard euro per jaar op de zorg kan worden bespaard. “Nederland loopt hier echt achter”, zegt Marcel Olde Rikkert, hoogleraar geriatrie aan het Radboudumc te Nijmegen en één van de initiatiefnemers.

Dementie is de duurste ziekte in Nederland. Jaarlijks gaat meer dan 9 miljard euro naar de zorg voor mensen met dementie. Dat is ruim 10 procent van het budget van het ministerie van VWS. Door de vergrijzing zullen de kosten nog fors stijgen. Men verwacht een verdubbeling tot meer dan een half miljoen patiënten in 2040. Nu al komen er per uur vijf patiënten bij.

Minister De Jonge werkt momenteel aan een nieuwe strategie om dementie aan te pakken. “Dementie is hard op weg om volksziekte nummer een te worden. Daarom moeten we meer investeren in onderzoek naar dementie. Daar hoort investeren in preventie ook bij”, aldus de minister. VWS kondigde onlangs al aan het onderzoeksbudget voor de komende tijd verdubbelen van 8 naar 16 miljoen euro per jaar.

Daling nieuwe ziektegevallen

Ondanks de sombere perspectieven is er ook goed nieuws te melden: procentueel gezien daalt het aantal nieuwe ziektegevallen.  Uit een Rotterdams bevolkingsonderzoek bleek bijvoorbeeld dat in 1990 bijna tien op de duizend 70- tot 80-jarigen dementie ontwikkelden. Tien jaar later was dat zeker 20 procent minder. Buitenlandse studies bevestigen dat beeld: in rijke westerse landen komen de laatste jaren nieuwe gevallen van dementie minder vaak voor.

Uit die onderzoeken komt ook naar voren dat die daling met een verandering van leefstijl te maken heeft. Roken vergroot de kans op dementie, net als overgewicht, suikerziekte of hoge bloeddruk. “We kennen een tiental risicofactoren en allemaal bij elkaar verklaren die ruim een derde van de ziekte”, zegt Olde Rikkert. “Het lukt natuurlijk nooit om die allemaal geheel weg te nemen, maar het is duidelijk dat daar veel valt te winnen.”

Slecht gehoor risicofactor

Een grote factor is bijvoorbeeld een slecht gehoor. “Wie slecht hoort, heeft vaak minder sociale interactie. Mensen trekken zich terug omdat ze gesprekken niet meer kunnen volgen. Daardoor wordt hun brein steeds minder uitgedaagd en komen ze in een negatieve spiraal terecht. Maar ja, voor veel vijftigplussers is een gehoorapparaat taboe. Ze stellen de aanschaf zo lang uit dat het veel moeite kost eraan te wennen wanneer ze er echt een nodig hebben.”

Daarom stellen de wetenschappers voor meer werk te maken van preventie. Er zijn nu al programma’s om mensen te helpen hun leefstijl aan te passen, bijvoorbeeld in de strijd tegen overgewicht. Olde Rikkert: “Maak daarvan gebruik, en let dan niet alleen op gewicht maar bijvoorbeeld ook op geheugenklachten. Of op gehoorproblemen.” Waarbij er speciale aandacht zou moeten zijn voor laagopgeleiden of migranten. Uit al die studies blijkt immers ook dat het vooral de hoogopgeleide westerling is bij wie tot nu toe de verbeteringen optreden.

‘Mensen moeten beseffen dat een leefstijl die gezond is voor het hart, ook goed is voor de hersenen’

Verwacht ook niet alles van preventie, zegt Philip Scheltens, hoogleraar neurologie aan het Amsterdam UMC. “Het is geen panacee. De effecten zijn klein en het is een hele uitdaging om al die risicofactoren omlaag te krijgen.” Toch heeft ook hij de brief ondertekend. “We moeten werken aan de bewustwording. Mensen moeten beseffen dat een leefstijl die gezond is voor het hart, ook goed is voor de hersenen. Zelf vind ik daarbij van belang dat we werken naar een persoonlijke aanpak. Wat bij de een helpt, hoeft voor de ander niet te werken. Je kunt je hele leven marathons hebben gelopen en toch dementie ontwikkelen.” Hij wijst erop dat preventie maar een deel van de dementie voorkomt. “Zeventig procent krijgt het alsnog. We moeten daarom blijven zoeken naar middelen die dementie echt genezen.”

Natuurlijk, erkent Olde Rikkert. “Maar ondanks decennia van onderzoek blijft de medicatie uit. Daarom moeten we nu inzetten op preventie.” En aan die zeventig procent valt wat hem betreft nog wel te tornen. “Als er een genetische aanleg voor dementie is misschien niet. Maar er zijn nog een aantal factoren die niet uit die studies voortkomen, maar vermoedelijk wel een rol spelen. Weinig slaap bijvoorbeeld, of stress. Sociale uitsluiting. Daar valt nog veel te winnen.”

Lees ook:

Het goede nieuws over dementie: niet alles gaat verloren

Huub Buijssen herschreef zijn eigen handboek voor familie van mensen met dementie. Het geheugen verdwijnt, maar veel anders blijft behouden, stelt hij.

Onderzoek naar alzheimer zit op slot

Dementie is de enige van de tien dodelijkste aandoeningen waarvoor nog geen enkele hoop op genezing bestaat. Er is zelfs geen middel dat de ziekte vertraagt. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden