Vaccinatiecampagne

Hoe krijgt de overheid Nederland aan het vaccin?

null Beeld BSR Agency
Beeld BSR Agency

De coronavaccins zijn bijna binnen, maar de bereidheid er een op te halen is niet groot. Hoe overwin je de prikweerstand?

De medewerkers van verpleeghuizen mogen het spits afbijten. Zij zijn als eersten aan de beurt om het coronavaccin van Pfizer te ontvangen. De bereidheid is niet groot. Een derde van het zorgpersoneel zegt volmondig ja, maar een even grote groep is niet van plan zich te laten vaccineren, terwijl de rest nog twijfelt. Dat wordt spannend, zegt Peter van den Besselaar van Logeion, de beroepsvereniging van communicatieprofessionals. “De mate waarin zij het vaccin accepteren, zal grote gevolgen hebben voor de rest van Nederland. Veel mensen twijfelen nog, ze zijn bang voor bijwerkingen. Als het zorgpersoneel bezwaren toont, zal die twijfel bij velen omslaan in een afwijzing.”

Prikkar

De vaccinatiebereidheid was twee jaar geleden nog een stuk geringer. Toen liet 10 procent van de ziekenhuismedewerkers zich inenten tegen de griep, in januari dit jaar steeg dat naar 33 procent. Dat kregen de ziekenhuizen voor elkaar door het medewerkers zo makkelijk mogelijk te maken een prik te halen. Zo reed er een prikkar rond zodat mensen niet op afspraak hoefden te verschijnen, hingen in de ziekenhuizen posters en konden medewerkers online informatie vinden over feiten en fabels.

Ook nu komt er een gerichte campagne voor zorgmedewerkers, laat het ministerie van VWS weten. Daar wordt samen met het RIVM nog druk aan gewerkt. “Er komt een toolbox met posters, flyers en een overzicht met vragen en antwoorden", zegt Olfert Koning van Actiz, de koepelorganisatie van verpleeghuizen. “De eerste vraag die medewerkers hebben is: is het veilig, wat zijn de bijwerkingen? Die informatie is er nog niet, we wachten op de goedkeuring van het EMA.”

Rijkelijk laat

Het is allemaal rijkelijk laat, vindt Van den Besselaar. “Het inenten begint al over een maand. Ik beschouw mezelf als een goed geïnformeerde burger, maar over dit vaccin heb ik nog bitter weinig gelezen. Wel hoorde ik vanochtend van twee ernstige bijwerkingen in Groot-Brittannië. Dat is koren op de molen van antivaxers.” Volgens hem onderschat het ministerie hoe lastig het is om mensen die een mening gevormd hebben, op andere gedachten te brengen. “Er is veel informatie nodig, maar ook veel dialoog en een grote rol van influencers. Als men het belang daarvan onvoldoende inschat, ben ik bang dat de vaccinatiebereidheid nog verder daalt.”

Het belang van een gedegen communicatiestrategie onderschrijft Andrea Evers, hoogleraar gezondheidspsychologie aan de Universiteit Leiden. “Goede voorlichting helpt wel degelijk, maar richt je daarbij op de goede doelgroepen. Op de mensen die nog twijfelen en het nu nog even willen aanzien. Hen moet je aanspreken. Wat zijn hun angsten? Als je daar werk van maakt, dus bijeenkomsten organiseert en dergelijke, dan ben ik ervan overtuigd dat de meesten zich zullen laten overreden. Nu gaat veel aandacht naar een kleine groep die faliekant tegen vaccineren is. Deze mensen zijn het basisvertrouwen in de samenleving kwijt, die zijn niet meer vatbaar voor argumenten.”

Vaccinatiecampagne tegen HPV

Dat deze groep veel invloed kan hebben, bleek elf jaar geleden bij de vaccinatiecampagne tegen HPV. Pubermeisjes konden worden ingeënt tegen dit virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. De campagne was al mislukt voordat het goed en wel begonnen was. Op sociale media circuleerden verhalen over bijwerkingen, waardoor de opkomst heel laag bleef. Hopelijk hebben we daarvan geleerd, zegt Evers. “Als je je doelgroep van de juiste informatie wil voorzien, moet je er in de eerste plaats voor zorgen dat je deze mensen bereikt. Jongeren kijken bijvoorbeeld niet naar ‘Nieuwsuur’.”

Je moet hen volgens Evers opzoeken om met ze in gesprek te gaan. “Luisteren. Heel vaak is de weerstand niet zozeer tegen het vaccin zelf gericht, maar zitten er sociaal-economische problemen achter. Ze zijn eenzaam, zijn hun baan kwijt, en dan komt de overheid met zo’n vaccin. Dat is dan de druppel. Pas als mensen het gevoel hebben dat je ze serieus neemt, zijn ze bereid naar jouw verhaal te luisteren.”

Beloning helpt wel

Dwang helpt volgens haar niet op lange termijn, beloning wel. “Niet zozeer financiële beloningen. Die leveren altijd discussie op. Het is altijd te weinig of te veel. Mensen willen zich niet laten manipuleren. Nee, bied sociale compensatie, en dan liefst zo concreet mogelijk. Zoals er nu experimenten lopen dat je na een zelftest het theater in zou mogen. Zo zou je ook in het vooruitzicht kunnen stellen dat een gemeenschapscentrum of sporthal weer open kan als voldoende mensen zich hebben laten inenten. Dan doe je een beroep op de onderlinge solidariteit. Dat werkt.”

Lees ook:
Nog maar twee weken tot Kerst en er tekent zich een nieuwe besmettingspiek af

De kans dat premier Mark Rutte en zorgminister Hugo de Jonge nog voor Kerst opnieuw een persconferentie geven, met nieuwe maatregelen, is weer wat groter geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden