Analyse Medicijnen

Hoe kan minister Bruins de hoge medicijnprijzen naar beneden krijgen?

Beeld colourbox

Met gemengde gevoelens maakte minister Bruins vandaag bekend dat twee dure kankermedicijnen geheel worden vergoed.

Twee nieuwe, dure medicijnen tegen kanker komen in het basispakket. Dat is goed nieuws voor de 2700 patiënten met long- en borstkanker die baat hebben bij de nieuwe medicatie. Toch sprak verantwoordelijk minister Bruno Bruins van een ‘graat in de keel’. Die zit daar door de prijs en de manier waarop die prijs tot stand komt. Hoe krijgt de minister de graat uit zijn keel?

Bruins heeft er vooral problemen mee dat farmaceuten de uitkomsten van prijsafspraken geheim willen houden. Zonder afspraak zou een behandeling met de kankermedicatie jaarlijks 50.000 euro kosten. Hoeveel dat nu is, blijft onbekend. Farmaceuten willen niet dat de prijzen openbaar worden omdat zij dan zwakker staan in hun onderhandelingen met andere landen. Stel dat Nederland een deal sluit voor 40.000 euro per behandeling, dan denkt België: dat willen wij ook. Door geen prijzen bekend te maken, kan de farmaceut nu in België bijvoorbeeld 45.000 euro per behandeling vragen.

Stijging van 40 procent

Hoe groot de korting ook is, de prijs voor de nieuwe dure middelen begint te knellen. In 2012 betaalde Nederland 1,4 miljard euro aan dure geneesmiddelen. In 2017 was dat ruim 2,1 miljard, een stijging van meer dan 40 procent. Dat zal blijven stijgen, want door innovatie verschijnen er meer dure medicijnen. Daarbij groeit het aantal patiënten dat deze medicatie nodig heeft. Dat knelt eens te meer omdat de komende jaren de uitgaven in de medisch specialistische zorg, waar de dure medicijnen onder vallen, nauwelijks mogen groeien. Blijven de uitgaven aan geneesmiddelen stijgen, dan moet er elders worden bespaard.

Een minister kan ook ‘nee’ zeggen. Een medicijn mag niet meer kosten dan 80.000 euro per gewonnen levensjaar, zo is het advies van de Raad voor de Samenleving (RVS). Tenzij er goede redenen zijn daarvan af te wijken. Die zijn altijd wel te vinden. Zo is het voor een minister nauwelijks te doen om medicatie te weigeren als patiëntenorganisaties de publiciteit zoeken met schrijnende gevallen. Van de 23 duurste medicijnen, liggen de gemiddelde uitgaven dan ook boven de 80.000 euro per jaar per patiënt.

Wat kost een geneesmiddel echt?

Of die medicijnen echt zoveel moeten kosten, daarover is veel debat. Farmaceuten willen de concurrentie niet wijzer maken en zeggen niets over ontwikkelkosten. Dat is sowieso lastig te berekenen, zeggen zij, want negen van de tien medicijnen halen de markt niet. Die kosten die daarvoor worden gemaakt, berekenen farmaceuten door in de geneesmiddelen het wel halen.

Hoe krijgt de minister de prijzen naar beneden? Daarover heeft de RVS eerder advies uitgebracht. Er zijn (Europese) regels die het mogelijk maken farmaceuten aan te pakken als zij misbruik maken van een machtspositie. Zo kan de overheid dwanglicenties uitgeven. Dan kunnen andere bedrijven het medicijn namaken, ook al rust er octrooi op. Apothekers kunnen ook zelf aan de slag met de bereiding. De minister gaf daar vorig jaar al toestemming voor bij de bereiding van medicatie tegen een zeldzame stofwisselingsziekte.

Marktmechanismen werken niet

Als het overheden lukt om lagere prijzen af te dwingen, zullen farmaceuten er zelf alles aan doen om de ontwikkelkosten zo laag mogelijk te houden. Nu ontbreekt die prikkel, omdat farmaceuten de kosten makkelijk kunnen doorberekenen.

Volgens de RVS is er in de ontwikkelingsfase nog een wereld te winnen. Dat begint al bij de eerste onderzoeken van universiteiten en bedrijven. Omdat niets openbaar is, storten landelijke farmaceuten zich op dezelfde onderzoeken, met alle onnodige kosten van dien. Lukt het eenmaal om geneesmiddelen efficiënter te produceren, dan zou de prijs verder kunnen dalen. Zo werkt nu eenmaal een markt. Het probleem in farmaceutische industrie is dat marktmechanismen niet werken omdat er te weinig transparantie is, zowel in de ontwikkelfase als bij prijsafspraken. Als dat prijsdrukkend mechanisme niet uit een markt komt, zal dat van de overheid moeten komen.

Lees ook:

Hoeveel mag een extra jaartje leven eigenlijk kosten?

Wat behandelt de dokter wel - en wat niet? Door een nieuw medicijn leven sommige kankerpatiënten een stuk langer. Maar wat heeft de samenleving daarvoor over?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden