null Beeld
Beeld

Het Consult37 graden?

Hoe groot kunnen verschillen in lichaamstemperatuur zijn?

Alleen wanneer we ons niet helemaal lekker voelen - of ziek zijn - willen we meer informatie over onze lichaamstemperatuur en komt de thermometer eraan te pas. Maar wat zegt dan ‘de temperatuur’ die daarop is af te lezen?

Haar man heeft steevast een temperatuur van rond 35 graden, beschrijft de lezeres. Zelf stelt zij het altíjd warm te hebben en wijt dat mogelijk aan de menopauze. “Ik zit steeds ruim boven de 37,5 graden, waarbij een ander zou denken dat het lichte verhoging is. Zo gaat het ons hele huwelijk al: wij hebben minstens twee graden verschil. Is dat een groot verschil?”

“De verschillen in temperatuur tussen mensen kunnen inderdaad aanzienlijk zijn, dat is altijd zo geweest”, zegt hoogleraar inspanningsfysiologie Hein Daanen van de Vrije Universiteit, “maar het komt vaak ook door de meetmethode. Als je in het oor meet, maakt het uit hoe lang en bochtig het oorkanaal is en of iemand veel of weinig oorsmeer aanmaakt.”

Temperatuur is op elke plek van het lichaam anders

Binnen één mens is er geen vaste lichaamstemperatuur. “Die is bij iedereen op elke plek in het lichaam anders. Of je nu rectaal meet, in de slokdarm of het oor. Er zit alleen al 0,2 graad verschil tussen rectaal en slokdarm.”

De temperatuur, legt Daanen uit, wordt mede bepaald door de plek in het lichaam waar die meting plaatsvindt: welk type weefsel bekleedt die plaats? Hoeveel vetweefsel is er aanwezig? Het hangt ook af van de situatie waarin de persoon zich bevindt.

“Mensen die bijvoorbeeld een ziekenhuis bezoeken zijn - als ze op het voorhoofd worden bemeten - ‘koeler’ wanneer ze binnenkomen, dan wanneer ze een tijdje later gespannen in de wachtruimte zitten of zich in een onderzoekskamer bevinden.”

De gemiddelde lichaamstemperatuur daalt

De aanleiding tot de e-mail van de lezeres is het bericht van enige tijd geleden dat de ‘gemiddelde’ lichaamstemperatuur van de mens nu zou zijn bepaald op 36,6 graden. Amerikaanse onderzoekers van Stanford University in Californië berekenden vorig jaar dat de kerntemperatuur van de mens – althans die van Amerikaanse burgers - sinds de Industriële Revolutie, omstreeks 1860, is teruggelopen van 37 graden naar 36,6 graden.

De Duitse arts Carl Wunderlich (1815-1877, Leipzig) meldde in 1851 dat hij na berekeningen de temperatuur van de gezonde mens op 37 graden Celsius had gesteld, ofwel 98,6 graden Fahrenheit. Secuur had hij okseltemperatuurmetingen van 25.000 inwoners uit zijn woonplaats Leipzig geanalyseerd met de meetmogelijkheden van toen. Zijn bevindingen werden uiteindelijk de standaard voor de gemiddelde lichaamstemperatuur van de mens.

Stanford ploos historische temperatuurmetingen na

Latere metingen door Mackowiak (1997) en Levander (2002) gaven een lagere kernwaarde te zien, waarna ‘Stanford’ besloot eens te kijken hoe het nu met die menselijke temperatuur gesteld was. Er werden een half miljoen meetgegevens uit de jaren 1860-2017 nageplozen; inclusief de metingen van Wunderlich en zelfs die van bijna 24.000 Amerikaanse veteranen uit de Burgeroorlog.

Door allerlei omstandigheden en invloeden (onze leefwijze, voeding, ook vaccins en antibiotica) is er mogelijk iets veranderd in onze lichaamswarmte, stellen de Stanford-onderzoekers. Hun conclusie, gepubliceerd in eLife: ‘Mannen, geboren in 2000, zijn 0.59 graden koeler dan mannen uit begin 19e eeuw. Vrouwen: 0.32 graden’.

Mogelijk verklaren de gebruikte meetmethoden het verschil

Thermofysioloog Daanen zegt evenwel ‘niet erg overtuigd’ te zijn van de Stanford-conclusies: “Het is niet uit te sluiten dat de veranderende meetmethoden over de jaren het verschil verklaren. Er zijn veel zaken op een hoop gegooid.”

Het bepalen van de kerntemperatuur van de gezonde mens blijft evenwel een heikele onderneming. De meest geavanceerde thermometers van nu, die lichaamswarmte vaak via de huid bepalen, of het voorhoofd, zijn goed in gebruiksgemak, maar minder nauwkeurig. “Via de huid is minder betrouwbaar dan rectaal”, weet Daanen.

En toch worden dergelijke huid- en voorhoofdmeters veelvuldig in ziekenhuizen toegepast, ook op luchthavens - vanwege snelheid en gebruiksgemak. “Klopt!”, zegt Daanen. “Gebruikers in ziekenhuizen merken dat metingen soms niet goed overeenkomen met het klinisch beeld. Er wordt daarom nog veel onderzoek gedaan naar nieuwe methoden die nauwkeurigheid combineren met gebruiksgemak. We zijn nog steeds op zoek naar de Heilige Graal.”

Correctie 24-10: In een eerdere versie van deze rubriek stond dat een temperatuur van 37 graden Celsius overeenkomt met 38,5 graden Fahrenheit. Dat moet zijn: 98,6 graden Fahrenheit.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden