Opvoedvraag Roken

Hoe blijft een kind tegen roken, ook op de middelbare school?

Je kind moet niet denken aan roken. Ja, nu. Maar hoe zorg je ervoor dat dat zo blijft, ook in de brugklas?

Ga er maar aan staan, als ouder. Dacht je je kind er op jonge leeftijd voldoende van doordrongen te hebben hoe ongezond roken is, begint zoonlief er na de overstap naar het voortgezet onderwijs tóch mee. Een lezeres zag het gebeuren bij de zoon van een vriendin, en maakt zich zorgen. Zelf heeft ze kinderen van acht en van tien. ‘We hebben altijd met ze besproken hoe ongezond en duur roken is. De kinderen denken er niet over om later te gaan roken’, schrijft ze.

Maar, vraagt ze zich af, beklijft dat? En wat kan ze zelf doen om daarbij te helpen? ‘Het betalen van het rijbewijs in het vooruitzicht stellen helpt ook niet, heb ik gehoord.’

Een afweging maken

De belofte om rijlessen te betalen werkt misschien bij sommige kinderen, maar bij de meeste niet, bevestigt Eveline Crone, hoogleraar ontwikkelings- en onderwijspsychologie die gespecialiseerd is in het puberbrein.

“Wanneer jongeren een afweging moeten maken tussen een kleine onmiddellijke beloning versus een grote uitgestelde beloning, dan zullen ze sneller voor de onmiddellijke beloning kiezen dan volwassenen”, stelt Crone. “Grof vertaald naar de niet-rokensituatie zullen jongeren liever de uitgestelde beloning laten varen dan de ervaring van immediate social death. Oftewel, nu erbij horen, weegt zwaarder dan iets wat in de toekomst ligt.”

Wat dan wel werkt? Bij jongeren inspelen op hun gevoel van maatschappelijke betrokkenheid, autonomie en rechtvaardigheid, weet Crone. “Uit onderzoek blijkt dat als je jongeren bewust maakt van het feit dat tabaksmaatschappijen er alles aan doen om hen verslaafd te maken en daarmee hun gezondheid en toekomst verpesten, en dat zij het recht hebben om hiertegen in opstand te komen, een groter effect heeft dan het opleggen van regels.”

Groepsdruk is lastig te weerstaan

Voordat haar kinderen naar de brugklas gaan, kan deze moeder het beste nogmaals ‘een goed gesprek’ met hen voeren over wat zij als ouders van roken vinden, en uitleggen waarom. Dat adviseert kindercoach Astrid Rijpstra. Groepsdruk is voor veel kinderen lastig te weerstaan, zeker in de eerste en tweede klas. “Praat ook daarover met je kinderen. Wat doe je als je een sigaret krijgt aangeboden? Welk excuus zou je kunnen gebruiken om af te slaan?”

Verbieden werkt volgens Rijpstra juist averechts. “Bovendien heb je niet altijd zicht op je kind. Als hij dan toch verslaafd raakt, is het beter dat hij er thuis eerlijk over kan praten.”

Esther Croes, arts-epidemioloog bij verslavingsinstituut Trimbos, denkt daar anders over. “Stel duidelijke regels: ‘Roken is heel slecht voor je en ik wil het beste voor jou’. Dat helpt echt, blijkt uit onderzoek, ook bij bijvoorbeeld alcohol. De meeste kinderen zullen jou als ouder niet expres pijn doen.” Zorg ook dat ze van de e-sigaret en shi­sha-pen afblijven, want ook die veroorzaken nicotineverslaving, zegt ze.

Lelijke huid en stinkende adem

Het argument dat elk half uur er iemand in Nederland sterft aan de gevolgen van roken, werkt bij kinderen niet goed, zo houdt Croes ouders voor. Ze kunnen niet zo ver in de toekomst kijken. “Dat je er een lelijke huid van krijgt, dat je ervan uit je mond stinkt en dat het veel geld kost zijn argumenten die bij kinderen beter werken.”

En het allerbelangrijkst: zelf het goede voorbeeld geven. “Zien roken doet roken”, zegt Croes.

Lastige pubers, dreinende tieners of krijsende kleuters? Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers. Zelf een kwestie indienen? Mail naar opvoedvraag@trouw.nl. 

Lees hier de antwoorden op eerdere opvoedvragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden