In crisisBauke Koekkoek

Het strafrecht past niet, toch is vervolgen de enige optie

De hulpofficier van justitie kijkt me indringend aan en zegt: “En wat moeten wij er nu verder mee?” Plaats van handeling is de cellengang van het politiebureau, lijdend voorwerp is een man die deze week voor de vierde keer is opgepakt. Nu vanwege uitdagende opmerkingen en handtastelijkheden jegens twee vrouwen in een winkelstraat, eerder vanwege soortgelijke dingen. Dus: grensoverschrijdend en vreemd gedrag op een drukke plek waar de man kon verwachten gearresteerd te worden. In politietermen: ‘overlast door een verward persoon’.

Tijdens het politieverhoor vertelt hij grote verhalen over sterren, planeten en buitenaardse wezens. In recherchejargon: een ‘kwetsbare verdachte’ en zo zijn wij erbij gekomen.

Het voorgaande halve uur heb ik mijn tanden stuk gebeten op een stuurse man van een jaar of 35 met veel straatwijsheid maar – vermoed ik – een laag IQ. Hij weet precies wat politie en crisisdienst wel en niet doen en heeft (dus) heel slim tegen mij gezwegen over buitenaardse zaken. Maar herhalen waarover we vijf minuten eerder spraken kan hij dan weer niet.

De man is ‘bekend’ bij de instanties, maar die zijn na vijven dicht en kan ik dus niet bellen. Het hele setje: verslavingszorg, verstandelijk gehandicaptenzorg, reclassering en vast nog meer. Dat er geen acuut psychisch probleem is waarvoor hij (gedwongen) moet worden opgenomen, is me ook zonder hun info wel duidelijk. Maar niet waarom hij de afgelopen week deze dingen doet en daarvóór niet.

Hij wil niks van mij – behalve een sigaret en koffie

Ik tast in het duister over zijn achtergrond, zijn woonplek en zijn bezigheden overdag. Hij vertelt flarden maar te weinig om een goed beeld te krijgen. Mogelijk is er een vriendin die het heeft uitgemaakt, misschien heeft hij ruzie gehad met een huisgenoot en wellicht is hij weggestuurd op zijn werk. Ik zou graag weten waardoor de balans verstoord is geraakt maar zonder informatie van anderen blijft het allemaal giswerk. En van hem krijg ik zeker geen namen of telefoonnummers.

Hij wil niks van mij – behalve een sigaret en koffie. Ik vermoed dat hij nog wel meer genotsmiddelen gebruikt maar zeker ben ik niet. Of we hem de volgende dag mogen bellen – hij heeft geen telefoon. Of hij bij ons wil langs komen – hij heeft geen vervoer. Of we dan daags bij hem langs mogen komen – hij heeft geen huis. Dat laatste betwijfel ik maar hij voegt me toe ‘hoe dan ook geen behoefte te hebben aan slap gelul’. Waarvan akte. Ik zit vast en vertel hem dat ik de politie zal meedelen dat hij niet om psychische redenen gedwongen zal worden opgenomen. En het verder aan de politie is of hij vervolgd wordt voor zijn gedrag naar de vrouwen.

De arrestantenwachten brengen hem terug naar de cel terwijl ik de hulpofficier opzoek. Ik leg uit: geen acute stoornis, geen acuut gevaar, geen opname. De hulpofficier zucht. ‘Wat jullie kunnen doen is hem strafrechtelijk vervolgen’ zeg ik voorzichtig. Hier begeef ik me op glad ijs want zowel mijn collega’s als politiemensen vinden doorgaans dat een schoenmaker zich bij eigen leest moet houden. En ik vind het strafrecht ook niet helemaal passend voor deze man, die zowel kwetsbaar als kwetsend is.

Toch is bij mensen die niet ‘knettergek’ zijn maar wel herhaald schade berokkenen aan anderen, ‘een dossier opbouwen’ het enige haalbare. Als er genoeg ‘kleine feiten’ zijn, kan hij gedwongen worden een behandeling te ondergaan. Wat die gaat helpen is een volgende vraag, maar ik sluit niet uit dat deze man iets kan leren over omgaan met zijn gevoelens van kwaadheid en teleurstelling – waarvan ik vermoed dat ze onder zijn grensoverschrijdende gedrag liggen. “Oké”, zegt de politiecollega, “dan doen we dat.” “Wordt vervolgd”, reageer ik. “Ongetwijfeld”, zegt hij.

Hoe ga je om met acute psychische problematiek en de hooggespannen verwachtingen over jouw hulp? Sociaal-psychiatrisch verpleegkundige en lector Bauke Koekkoek schrijft wekelijks over zijn werk in de 24-uurs ggz-crisisdienst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden