null Beeld

Het consultOntbijt

Het ontbijt de belangrijkste maaltijd van de dag? Dat blijkt deels een fabeltje

Uiterst gemotiveerd doet een lezer sinds enkele weken aan periodiek vasten, door zijn dagelijkse ontbijt over te slaan. Totdat hij zich afvroeg: wacht eens even, was het ontbijt niet de belangrijkste maaltijd van de dag?

Wie heeft de oude wijsheid niet gehoord? Ontbijt als een keizer, lunch als een koning en dineer als een bedelaar. En: wie heeft met die zin het achterhoofd tóch maar een ontbijtje genomen, zelfs als daar eigenlijk weinig tijd voor was? Lang was de gedachte immers: wie het ontbijt overslaat, mist de basis voor een energieke en productieve dag.

Ook een lezer uit Eelde is opgevoed met de stelling dat het ontbijt de belangrijkste maaltijd van de dag is. Toch eet hij sinds enkele weken tot 12 uur ’s middags geen hap meer, met als doel gezonder te eten en nét die vijf kilo kwijt te raken. Met succes: “Het kost me bijna geen moeite en helpt mij vooral niet meer te snoepen in de avond”, schrijft hij per mail. “En het eten smaakt echt lekkerder als je wat uitstelt.” Tegelijkertijd bekruipt hem het schuldgevoel: moet hij tóch terug naar zijn bakje yoghurt in de ochtend? Of is intermittent fasting, zoals deze methode heet, wél een duurzaam dieet?

Allereerst: één maaltijd per dag overslaan, is zo gek nog niet, denkt Hanno Pijl, endocrinoloog en hoogleraar diabetologie van het Leiden UMC. “Normaal gesproken doen mensen aan grazing”, zegt Pijl. “Zes of ­zeven keer per dag een maaltijd of tussendoortje eten, over een periode van zestien uur per dag. Dat is niet natuurlijk en ook niet per se gezond, want je stofwisseling krijgt geen rust.” Een paar uur niet eten geeft je eetsysteem de ruimte om te herstellen. “Dat verbetert de glucoseniveaus, je bloedvetten en je bloeddruk. Het geeft vaak ook wat gewichtsverlies.”

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Hoe zit het dan met de ontbijt-tegeltjeswijsheid? “Ik heb geen idee waar het beeld vandaan komt dat het ontbijt de belangrijkste maaltijd van de dag is”, zegt hoogleraar voeding en stofwisseling Sander Kersten van de Wageningen Universiteit (WuR).

“Ik kan me zo voorstellen dat een ontbijtgranenbedrijf dat idee de wereld in bracht.” Geen gekke gok: in de jaren twintig kreeg de Amerikaanse pr-agent Edward Bernays inderdaad de opdracht de teruglopende ­baconverkoop wat op te krikken. Bernays overtuigde vijfduizend dokters om te bevestigen dat een zwaar ontbijt – met spek en eieren – beter was dan een licht. Een half jaar later was de verkoop van bacon intens gestegen. Het idee van een zwaar ontbijt werd vervolgens gemeengoed.

Het belang van het ontbijt lijkt dus deels een fabeltje. Toch zijn er wel degelijk aanwijzingen dat je de grootste maaltijd het ­beste in de ochtend kunt nemen, stelt hoogleraar Pijl. “Eigenlijk zou je het vasten dus moeten omdraaien: groots ontbijten en het avondeten overslaan. Maar dat is sociaal niet haalbaar. Dan is ’s ochtends vasten second best.” Kersten benadrukt wel: dat geldt vooral voor mensen die gewicht willen kwijtraken. “Voor de algemene gezondheid is het nut van vasten minder bewezen.”

De Wageningse hoogleraar is pragmatisch. “De belangrijkste vraag voor een dieet is: heeft het voor jou resultaat? Dan maakt het niet uit of je een ketodieet volgt, een soepdieet, een aardappeldieet of dat je aan intermittent fasting doet.” De lezer kan het bakje-yoghurt-schuldgevoel dus gerust overboord gooien.

In Het Consult beantwoorden experts wekelijks gezondheidsvragen van lezers. Ook een gezondheidsvraag? Stuur een mailtje naar gezondheid@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden