InterviewDe zelfgekozen dood

Hans Peltenburg (61) stapt naar de rechter: hij wil zelf kunnen bepalen wanneer hij sterft

Hans Peltenburg. Beeld
Hans Peltenburg.Beeld

Hans Peltenburg wil zelf kunnen bepalen wanneer en hoe hij overlijdt. Hij is een van de dertig Nederlanders die met Coöperatie Laatste Wil de staat dagvaarden. Maakt die zaak kans?

Laat hem één ding vooropstellen, Hans Peltenburg wil nog lang niet dood. En het zou best kunnen dat het moment nooit komt. De 61-jarige Gouwenaar noemt zich een gelukkig mens. Hij leest, schrijft, fotografeert, bezoekt voorstellingen. En anders zijn er altijd nog echtgenoot en dochter van wie hij dagelijks geniet.

Maar wie zegt hoe dat in de toekomst zal zijn? “Als alle boeken zijn gelezen en er weinig mensen meer zijn om van te houden, dan ben ik er op enig moment misschien klaar mee. Ik wil in elk geval zelf over het einde kunnen beslissen, zonder tussenkomst van een arts.”

Dagvaarding Staat

Om dit doel te bereiken, dagvaardt Coöperatie Laatste Wil vrijdagochtend de Nederlandse Staat. De coöperatie wil dat de civiele rechter zich uitspreekt over het Nederlandse verbod op hulp bij zelfdoding. De manier waarop het verbod wordt gehandhaafd betekent volgens Laatste Wil een te grote inperking van de vrijheid om te kiezen voor het levenseinde. De coöperatie trekt op met dertig particuliere eisers, onder wie Peltenburg.

De groep bestaat uit burgers die willen kunnen beschikken over een middel om te kunnen sterven. Ook er zijn nabestaanden bij van mensen die zichzelf onder nare omstandigheden gedood hebben, en eisers die door de politie verhoord werden na de dood van hun naaste. In Nederland mag niemand een ander helpen om zichzelf om te brengen. Alleen voor artsen geldt onder omstandigheden een uitzondering, die is vastgelegd in de euthanasiewet.

Menselijk einde

“Ik heb recht op een menselijk leven, maar ook op een menselijk einde. Dat wordt nu geblokkeerd, omdat hulp bij zelfdoding strafbaar is”, zegt Peltenburg. “Bij ondraaglijk lijden kan de arts een rol spelen. Maar dan wordt het een medische beslissing. Het leven kan ook gewoon mooi zijn geweest.”

Het is meer dan een principiële kwestie. De beschikbaarheid van een pil kan het levenseinde veel mooier maken, denkt Peltenburg. “Ik zie het voor me dat ik met mijn man en dochter een fijn weekend wegga en op zondagavond zacht inslaap. Dat klinkt romantisch en dat is het ook. Dan vieren we eerst het leven dat ik heb gehad en daarna het feit dat we elkaar mogen loslaten. Op zo’n wijze bewust en legaal afscheid nemen, zou voor mij het mooiste zijn. Of stel dat ik negentig ben en niemand meer heb. Dan doe ik het na mijn laatste flesje wijn.”

De overheid neemt hem die mogelijkheid af, zo ervaart Peltenburg de huidige wetgeving. “In feite moet ik van mijn eigen lichaam afblijven. Dat krenkt mij.”

Natuurlijk moet een eventuele levenseindepil strak worden georganiseerd. “Goede wetgeving is belangrijk. Het is bijvoorbeeld handig om een kleurmiddel in de pil te stoppen, zodat je aan de tong kunt zien dat sprake is van een onnatuurlijke dood. Zo voorkom je misbruik. Uiteindelijk denk ik dat zelfbeschikkingsrecht voorkomt dat mensen wanhopige methodes gebruiken, zoals een neef van mij die zichzelf in brand stak. Psychiatrische patiënten stellen hun beslissing misschien wel uit als ze weten dat er een humane mogelijkheid is. Maar bovenal moet je er zonder tussenkomst van een ander uit kunnen stappen als je vindt dat het leven geleefd is. Of dat nu op je 49ste of op je 89ste is.”

Middel X

Het Nederlandse verbod op hulp bij zelfdoding heeft gevolgen. Albert Heringa werd in 2018 veroordeeld tot zes maanden voorwaardelijk, omdat hij zijn moeder had helpen sterven. In hetzelfde jaar wilde Coöperatie Laatste Wil een poeder, ‘Middel X’, verstrekken aan leden die zich hadden aangemeld. Maar daar zagen ze van af toen het Openbaar Ministerie een strafonderzoek naar Heringa aankondigde.

Volgens de coöperatie botst de strikte manier waarop het Nederlandse verbod op hulp bij zelfdoding wordt gehandhaafd met de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, die is vastgelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Bovendien zou die in strijd zijn met het algemeen persoonlijkheidsrecht, waarnaar de hoogste Nederlandse rechter, de Hoge Raad, de afgelopen jaren een paar keer verwees als het ging om fundamentele vrijheden van Nederlandse burgers.

Advocaat Tim Vis wijst bovendien op uitspraken van het Constitutioneel Hof in Duitsland en de rechter in Oostenrijk die meer ruimte bieden voor hulp bij zelfdoding. De redeneringen van die rechters gaan ook in Nederland op, stelt hij.

‘Vergezocht’

Martin Buijsen, hoogleraar gezondheidsrecht aan de Erasmus Universiteit, vindt het beroep op het persoonlijkheidsrecht ‘onzinnig en heel erg gezocht’. “Het klopt dat de Hoge Raad dat begrip gebruikt, maar dat gaat om heel andere zaken. Je kunt daaruit niet een soort norm construeren”, zegt hij.

Ook het beroep op het Europees verdrag maakt volgens hem weinig kans. “Het recht om een beslissing te nemen om het eigen leven te beëindigen, wordt inderdaad beschermd door het recht op de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer, waaronder bijvoorbeeld ook de privacy valt”, zegt Buijssen. Maar, vervolgt hij: het Europees Hof heeft meermaals duidelijk gemaakt dat overheden het recht om over het eigen levenseinde te beschikken mogen inperken. “Ik denk dat deze dagvaarding vooral een manier is om deze kwestie weer even onder de aandacht te brengen”, stelt Buijssen.

De aankondiging van de procedure gaat in elk geval gepaard met een advertentiecampagne waarin bekende Nederlanders, onder wie acteur Loes Luca, presentator Hanneke Groenteman en neurobioloog Dick Swaab zich uitspreken voor meer ruimte voor een zelfgekozen dood.

Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij de crisislijn van 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0900-0113 of kijk op 113.nl.

Lees ook:

Waarom Els van Wijngaarden, de vrouw die ‘voltooid leven’ uitploos, die term helemaal verkeerd vindt

Els van Wijngaarden dook in opdracht van het kabinet in de groep 55-plussers die het liefst hun leven willen beëindigen. Het zijn er ongeveer 10.000. Maar in de term ‘voltooid leven’ ziet ze niks.

In Zwitserland gaat de doodswens van Kees Kentie eindelijk in vervulling

Hagenaar Kees Kentie was vastbesloten: hij wilde sterven. Toen dat in Nederland niet lukte, ging hij naar Zwitserland. Een reconstructie van zijn laatste reis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden