Wachtlijsten in de ggz

Ggz-instellingen: Lange wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg zijn onoplosbaar

Ruth Peetoom, voorzitter van de Nederlandse ggz. Beeld Reyer Boxem
Ruth Peetoom, voorzitter van de Nederlandse ggz.Beeld Reyer Boxem

Te lange wachttijden teisteren de geestelijke gezondheidszorg al jaren. Nu zeggen de instellingen: ze oplossen lukt niet. Een debat over wat wel en geen ggz-zorg is, is daarmee ‘onontkoombaar’.

Rianne Oosterom

Ondanks verwoede pogingen en beloftes dat ze er alles aan zouden doen, zeggen ggz-instellingen nu: het lukt ons niet om de wachttijden, die al jaren te lang zijn, op te lossen. Sterker nog, De Nederlandse ggz, de branchevereniging die spreekt namens honderd instellingen voor geestelijke gezondheidszorg, zegt dat een debat over wat wel en geen ggz-zorg is, onontkoombaar is om de zorg voor de meest kwetsbaren overeind te houden.

Eerder was de houding van zorgaanbieders: dit moet op te lossen zijn. Talloze initiatieven werden door het hele land gelanceerd om dit voor elkaar te krijgen. Maar na de coronacrisis is de situatie zo penibel geworden, zegt voorzitter Ruth Peetoom van de Nederlandse ggz, dat het tijd is om de noodklok te luiden. En om toe te geven dat de sector het niet meer alleen kan.

Instroom groeit, net als personeelsproblemen

Uit nieuwe cijfers blijkt namelijk dat het aantal mensen dat psychische hulp nodig heeft ‘tot orkaankracht’ is gegroeid, aldus Peetoom, die eerder CDA-voorzitter was. 15 procent extra jeugdigen blijken een beroep te doen op de jeugdpsychiatrie, waar de wachtlijsten, bijvoorbeeld voor eetstoornissen, soms al maandenlang zijn. Het aantal volwassenen dat psychische hulp nodig heeft, is na een daling in coronatijd – omdat mensen zich niet bij de huisarts durfden te melden – terug op het oude niveau.

De instroom groeit, terwijl de personeelsproblemen alleen maar toenemen. Het verzuim ligt op een dikke 6 procent en vooral langdurig verzuim neemt toe: volgens De Nederlandse ggz zijn er naar schatting zo’n 3000 medewerkers langdurig ziek. Uit eerdere prognoses over 2021 bleek dat er een tekort is aan zo’n 3500 tot 6800 medewerkers. Deze optelsom levert volgens Peetoom ‘grote problemen’ op.

Een nare boodschap

“Het is een nare boodschap, maar het is een reële boodschap”, zegt ze tegen de bijna 30.000 mensen die volgens de laatste cijfers van de Nederlandse Zorgautoriteit langer moeten wachten dan mag volgens de zogeheten ‘Treeknormen’. “Het is allerminst een vrijbrief om te zeggen; nou, dan moet de rest het maar oplossen. Wij leunen niet achterover: het is alle hens aan dek.”

Maar het ‘managen van schaarste’, zoals ggz Nederland de huidige situatie noemt, vraagt wel om een andere aanpak. De brancheorganisatie wil dat, voordat mensen na een gesprek over hun psychische klachten bij de huisarts op een wachtlijst belanden, ggz-professionals direct bekijken: wat is de beste zorg voor iemand? Hier is nu geen financiering voor geregeld.

Peetoom: “We zien een samenleving waarin allerlei problemen zich medisch vertalen. De oplossing ligt soms in een goede behandeling, maar ook in het oplossen van andere dingen: een dak boven je hoofd, schulden aanpakken, problemen in je gezin. Dat helpt bij mensen om mentale problemen in ieder geval te beperken.” Dit heeft volgens haar ‘het bijeffect dat mensen minder gauw in een medisch traject terechtkomen’.

Betere samenwerking

In een brief die de inspectie voor gezondheid & jeugd en de Nederlandse Zorgautoriteit deze week aan staatssecretaris Paul Blokhuis stuurden, staat ook dat het ministerie moet kijken of het de vraag naar geestelijke gezondheidszorg kan verkleinen, onder andere door een deel daarvan onder te brengen bij de praktijkondersteuners in de huisartsenpraktijken of bij de maatschappelijke zorg die gemeenten bieden.

In diezelfde brief staat ook dat ggz-instellingen zélf de huidige situatie nog kunnen verbeteren door beter samen te werken in de regio. Die ‘gebrekkige samenwerking’ is volgens de inspectie en de Zorgautoriteit een van de belangrijke oorzaken van de wachttijden. Desgevraagd laat Peetoom weten dat De Nederlandse ggz hier ook op inzet en dat er al veel is verbeterd in de afgelopen jaren.

Lees ook:

Ruth Peetoom: De problemen zitten niet alleen in de ziekenhuizen, óók in de ggz

Wie hoort wel in de ggz en wie niet? Daarover moet in tijden van schaarse zorg gepraat worden, vindt Ruth Peetoom, sinds september voorzitter van De Nederlandse ggz.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden