null Beeld
Beeld

Het consultCoronavaccin

Flink ziek na vaccinatie: werkt het vaccin dan ook extra goed?

Sommige mensen voelen zich vreselijk beroerd na een coronavaccinatie, anderen hebben nergens last van. Is die eerste groep beter beschermd tegen het virus dan de andere?

Marten van de Wier

De een moet van ellende zijn bed op zoeken na een covid-vaccinatie: spierpijn, hoofdpijn, vermoeidheid, koorts, misselijkheid en braken zijn zomaar een greep uit het palet mogelijke bijwerkingen. De ander gaat de volgende dag fluitend naar zijn werk.

Een vrouw schrijft over haar zwager, een dertiger, die flink ziek werd na vaccinatie. “Daarvan zegt iedereen in zijn familie: dat komt omdat hij zo’n slechte afweer heeft.”

Maar, vraagt zij zich af: is dat ziek worden niet juist een goed teken? Het immuunsysteem van haar zwager komt immers stevig in actie, wat toch de bedoeling is na vaccinatie.

Geen garantie

Die tweede redenering hoort Ger Rijkers vaak. Maar die klopt niet, zegt de immunoloog, verbonden aan het University College Roosevelt in Middelburg. En de redenering van de rest van de familie, die gaat evenmin op.

“Het vaccin zet het immuunsysteem in gang en dat doet het door eerst een ontsteking te geven. Een lokale reactie laat zien dat die ontstekingsreactie in gang is gezet”, zegt Rijkers. “De plek van de prik wordt rood, warm, er kan een zwelling optreden en het kan pijn doen.” Ook koorts, vermoeidheid en hoofdpijn komen voor bij deze eerste ontstekingsreactie.

“Maar er blijkt geen relatie te zijn tussen de heftigheid van de ontsteking en de hoeveelheid antistoffen die je produceert”, vervolgt Rijkers. “De groep die helemaal niets voelt na de prik, is even goed beschermd.” Bij hen is de ontstekingsreactie na de prik alleen zo mild, dat ze dat ze er niets van merken.

Andersom is een heftige bijwerking geen garantie dat je wel beschermd bent. Bij een kleine groep mensen werkt het vaccin minder goed, maar helaas kunnen zij evengoed last hebben van bijwerkingen.

Op reis door het lichaam

Hoe zit het dan met de bescherming tegen het virus? Die komt pas tot stand bij de tweede stap op de reactie op het vaccin, die na een dag of twee begint. Daarbij is de hoofdrol weggelegd voor de dendritische cellen, die overal in het lichaam onder de huid zitten, en de lymfeklieren.

De dendritische cellen pikken het virus-eiwit op, reizen door het lichaam naar de dichtstbijzijnde lymfeklier (in het geval van een vaccinatie in de bovenarm zijn dat de klieren in de oksel), en ‘laten daar zien wat ze hebben gevonden’, zoals Rijkers het verwoordt.

De lymfocyten vermenigvuldigen zich dan. Soms voelen de klieren daardoor opgezet aan, zoals vaker bij een ontsteking gebeurt. Een deel van de cellen begint antistoffen te produceren. En een ander deel wordt geheugencel: het slaat informatie op, om bij een nieuwe infectie sneller antistoffen te kunnen maken.

Stap twee is dus het moment waarop de virusbescherming tot stand komt en die heeft met stap één, waarin de bijwerkingen optreden, niet zoveel te maken.

Remsysteem

Hoe komt het dat die bijwerkingen bij de één zoveel heftiger zijn dan bij de ander? Volgens Rijkers heeft het lichaam ook een remsysteem dat reageert op ontstekingen, en zorgt dat die niet te veel uit de hand lopen.

“We weten niet van alle spelers van dat remsysteem hoe ze functioneren”, zegt Rijkers. Wel is duidelijk dat die aangeboren rem bij iedereen anders staat afgesteld. Wie het geluk heeft van een scherp afgestelde rem, heeft over het algemeen weinig last van bijwerkingen bij vaccinaties, of het nu om een covid-prik gaat of een ander middel. “Ik ben zo iemand”, zegt Rijkers.

Hij is er blij mee, want hij heeft vanwege zijn werk de nodige vaccinaties gehad. Van de covid-prik heeft hij helemaal niets gevoeld.

Voor de zwager uit het voorbeeld zijn de druiven zuur: hij werd wel ziek van de prik, maar krijgt er geen betere bescherming voor terug.

In Het Consult beantwoorden experts wekelijks gezondheidsvragen van lezers. Ook een gezondheidsvraag? Stuur een mailtje naar gezondheid@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden