Euthanasie

Euthanasie bij dementie: wat zijn we nu wijzer?

Beeld Brechtje Rood

Met spanning keken artsen uit naar de uitspraak in de euthanasiezaak woensdag. Wat weten ze nu over euthanasie bij patiënten die er niet meer om kunnen vragen?

De euthanasie op een 74-jarige demente patiënte was zorgvuldig, oordeelde de rechter. Het is de vierde beslissing op rij over deze zaak, na die van de Regionale Toetsingscommissie Euthanasie en twee tuchtrechters. Wat is er nu duidelijk over euthanasie bij dementie? Het antwoord op zes heikele vragen.

Telt een onduidelijke wilsverklaring ook?

Ook als letterlijke fragmenten elkaar tegen lijken te spreken, kan de bedoeling van de patiënte zonneklaar zijn, vindt de rechter. In deze zaak leek die op papier vastgelegde stervenswens tegenstrijdig. Wilde de patiënte zelf het moment van haar euthanasie kiezen, of wilde ze dat aan de arts overlaten, als ze dat zelf niet meer zou kunnen? De toetsingscommissie en de tuchtrechter vonden dat niet duidelijk.

Je moet de hele wilsverklaring in samenhang bekijken, vindt de rechter. Dan is ondubbelzinnig duidelijk dat de patiënte de regie uit handen wilde geven. Dat blijkt ook uit wat haar huisarts, echtgenoot en dochter over haar bedoelingen zeggen. De arts mag die uitleg meewegen.

Moet een dokter blijven praten met een wilsonbekwame patiënte?

Ook een wilsonbekwame patiënt heeft recht op zelfbeschikking, ­betoogde het OM. Als een patiënt enigszins kan praten, zoals deze patiënte, dan moet zij haar doodswens mondeling consistent bevestigen, vindt het Openbaar Ministerie. Dat deed deze vrouw niet: soms zei ze dat ze dood wilde, en soms niet. Nee, zegt de rechter: als iemand wilsonbekwaam is, is een mondelinge bevestiging van de euthanasiewens niet mogelijk, en dat hoeft ook niet van de wet.

Moet je iemand die het niet begrijpt, uitleggen hoe de euthanasie verloopt?

Dat blijft onduidelijk. In dit geval deed de arts een slaapmiddel in haar koffie, om een worsteling tijdens de euthanasie te voorkomen. Ze vertelde dat niet aan de patiënte. De strafrechter vindt dat ook niet nodig: de vrouw zou het toch niet begrepen hebben. Maar de tuchtrechter vindt wel dat zij dit ‘op de een of andere manier’ had moeten uitleggen.

Maakt het uit als een patiënt zich lijkt te verzetten?

De patiënte in deze zaak bleek niet goed in slaap gebracht, en kwam overeind tijdens de euthanasie. Haar familie hield haar vast, terwijl de arts doorging. Omdat ze wilsonbekwaam was, vond de arts haar uitingen niet relevant. Als de vrouw had gezegd dat ze niet dood wilde, was de arts ook doorgegaan, vertelde ze volgens de toetsingscommissie.

Ze had het tegenstribbelen van de vrouw wél serieus moeten nemen, vond de toetsingscommissie. Artsen moeten hun ogen openhouden voor signalen die haaks staan op de doodswens, ook bij iemand die niet meer wilsbekwaam is.

De rechter volgt nu een deskundige, die stelt dat de bewegingen van de vrouw waarschijnlijk niet bewust waren. Daarmee waren ze, in dit geval, niet van betekenis.

Mag de arts überhaupt een slaapmiddel geven?

Ja. Dat is zorgvuldig, vindt de rechter, om te zorgen dat de euthanasie voor de patiënte comfortabel verloopt. De toetsingscommissie vond in 2016 dat dit niet mocht, omdat de arts de vrouw zo de mogelijkheid zou ontnemen om zich te verzetten. Inmiddels waren de toetsingscommissies al van mening veranderd: slaapmiddel geven mag.

Hebben artsen iets aan deze uitspraak?

Mwah. De toetsingscommissie, de tuchtrechter en het OM hebben allemaal een ander lijstje met wat deze arts fout zou hebben gedaan. De strafrechter oordeelt weer anders. De toetsingscommissies gaan de lijn van de rechter volgen. Maar als het OM in hoger beroep gaat, zou het kunnen dat een gerechtshof anders beslist. En de tuchtrechter blijft een eigen afweging maken, zo meldt het Centraal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg. De tuchtrechter was in deze zaak strenger dan de strafrechter. Artsen doen er dus verstandig aan de tuchtrechter te volgen.

Lees ook:

Euthanasie-arts niet schuldig aan moord

Een rechtszaak rond een arts die een demente patiënt euthanasie verleende, zorgde voor veel onrust onder medici. De arts handelde wel degelijk zorgvuldig, zegt de rechter nu. 

Euthanasie op de drempel van het bewustzijn, een duivels dilemma voor artsen

Euthanasie bij dementie zorgt voor een duivels dilemma voor artsen die voor de beslissing staan. Twee artsen van het Expertisecentrum Euthanasie over hun ervaringen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden