Britse mutatie

Een virusvariant die 70 procent besmettelijker is: dat betekent nog al wat

Beeld Brechtje Rood

De Britse variant van het coronavirus is in Nederland opgedoken. Dat kan grote gevolgen hebben. 

Nederland heeft per 06.00 uur zondagochtend een verbod ingesteld op vluchten uit Groot-Brittannië, vanwege een Britse mutatie van het virus. Het is een maatregel die aangeeft hoe serieus de dreiging is van het gemuteerde virus. Volgens de Britse premier Boris Johnson is de nieuwe virusvariant niet dodelijker dan de al bestaande en worden mensen er niet zieker van. Het aantal mensen in ziekenhuizen en doden stijgt niet sneller dan het aantal besmettingen. Wel is de variant ongeveer 70 procent besmettelijker. 

Als klopt wat Johnson zegt, betekent dat nogal wat. Voor de ziekenhuizen die op meer patiënten moeten rekenen, voor de verpleeghuizen waar het virus sneller slachtoffers kan maken. Tenzij de bestrijding ook een paar tandjes omhoog gaat. Dat kan betekenen: een langere lockdown. Dus echt terug naar het risiconiveau waakzaam van de routekaart en dan kiezen voor een minimaal aantal besmettingen per week. Het reproductiecijfer zal verder omlaag moeten, want met dansen rond de 1 of 0,9 kan het virus ineens snel oplaaien.

Het RIVM wil daar nu nog niet op vooruitlopen. Globaal zijn er twee mogelijke verklaringen voor de situatie in Groot-Brittannië, aldus een woordvoerder. De nieuwe stam van het virus is inderdaad besmettelijker, of iemand die de variant onder de leden had is op een plek geweest waar veel mensen waren en er grote kans was op verspreiding. Welke verklaring klopt, zegt het RIVM nu nog niet te weten. Daarvoor moet er eerst meer informatie uit Engeland komen. 

Die onzekerheid is reden voor het kabinet om nu in te grijpen en het vliegverkeer uit Groot-Brittannië stil te leggen. “Je wil voorkomen dat de nieuwe variant zorgt voor een grote toename van besmettingen in Nederland. Dat kan alleen door de bron af te schermen”, aldus het RIVM. 

De vraag is: zijn we op tijd?

De vraag is of het op tijd is. De mutatie is al in Nederland aanwezig. Tot nu toe is er één geval bekend van begin december, maakte het kabinet afgelopen nacht in een brief aan de Tweede Kamer bekend. Op de vraag waarom dat niet eerder publiekelijk is gedeeld, antwoordt het RIVM dat de mutatie pas afgelopen week is ontdekt. Dat gebeurde in de zogenoemde kiemsurveillance. Verschillende labs in Nederland leveren een steekproef met monsters van het virus aan het RIVM voor verder onderzoek. 

De ontdekte virusvariant wordt nu opgekweekt, om de eigenschappen verder te kunnen onderzoeken. Ondertussen gaat de GGD terug naar de patiënt bij wie het monster begin december is afgenomen om te kijken waar die het virus heeft opgelopen en of de nieuwe variant aan anderen is doorgegeven. 

Het dus nog niet duidelijk hoe wijdverspreid de mutatie in Nederland is en of het een verklaring kan zijn voor de sterke stijging van het aantal besmettingen, ondanks de strengere maatregelen. In Groot Brittannië is de nieuwe variant verantwoordelijk voor 43 procent van de nieuwe infecties in het zuidoosten, zei Johnson. In het oosten van Engeland is dat 59 procent en in Londen zelfs 62 procent. 

Groepsimmuniteit

Een belangrijke vraag die nu ook op tafel ligt is: beschermt het vaccin wel tegen het nieuwe virus. Dat is niet 100 procent zeker, maar waarschijnlijk is het volgens deskundigen wel. Farmaceuten zullen het vaccin wel geregeld moeten aanpassen als het virus blijft muteren. Dat is overigens geen onbekend verschijnsel, bij de griep gebeurt dat ook. 

Streven naar groepsimmuniteit door vaccinatie gaat er mogelijk wel anders uitzien. Als de nieuwe variant 70 procent besmettelijker is, ligt het oorspronkelijke reproductiegetal, de R0, niet rond de 2,3, maar rond de 4. Oftewel: zonder maatregelen zal een besmet persoon niet ruim twee, maar vier anderen besmetten. Bij een R0 van 2,3 moet ongeveer 70 procent van de bevolking een vorm van immuniteit hebben opgebouwd. Stijgt de R0, dan stijgt ook het percentage dat zich moet laten inenten. 70 procent is dan niet voldoende meer. 

Een voorbeeld zijn de mazelen. Iedere patiënt besmet tien anderen. De R0 is dus 10. Daarom ook moet de vaccinatiegraad bij mazelen boven de 95 procent blijven. Hoe hoog de vaccinatiegraad nu voor corona moet zijn, is lastig te berekenen omdat er twee varianten van het virus door elkaar lopen.

Lees ook: 

In de ban van de R: ‘We weten niet of het virus nog verrassingen voor ons in petto heeft’

Een stuk uit ons archief. Jacco Wallinga, modelleur van infectieziekten bij het RIVM en het Leids UMC, legt uit hoe het zit met die o zo belangrijke R, de reproductiefactor.

‘We moeten voorbereid zijn op Disease X, de ziekteverwekker die we nog niet kennen’

Ze had al vele virusuitbraken van dichtbij meegemaakt en toch werd ook hoogleraar virologie Marion Koopmans overvallen door de coronapandemie. In haar thuiskantoor is ze drukker dan ooit. ‘We moeten voorbereid zijn op Disease X, de ziekteverwekker die wij nu nog niet kennen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden