Vaccinatiestrategie

Een prikcampagne zonder het vaccin van Janssen is zo makkelijk nog niet

De eerste doses van het vaccin van farmaceut Janssen uit Leiden worden opgeslagen bij distributiecentrum Movianto.  Beeld ANP
De eerste doses van het vaccin van farmaceut Janssen uit Leiden worden opgeslagen bij distributiecentrum Movianto.Beeld ANP

Goed nieuws van Pfizer deze vrijdag: Nederland krijgt versneld twee miljoen extra vaccins. Kunnen we dan toe zonder Janssen, met zijn mogelijke bijwerking?

Het was een tegenvaller deze week. De eerste Janssen-vaccins hadden al toegediend kunnen zijn aan zorgpersoneel. In plaats daarvan liggen 80.000 vaccins in de vriezer, in afwachting van nader onderzoek van de Amerikaanse en Europese medicijnagentschappen. Hoe groot is de kans dat het Janssen-vaccin in Nederland helemaal niet meer wordt ingezet, of alleen bij 60-plussers, zoals AstraZeneca?

Allereerst: over de mogelijke bijwerking van Janssen is nog veel minder bekend dan die van AstraZeneca. Er zijn zes gevallen bekend, terwijl in de Verenigde Staten zeven miljoen prikken met Janssen zijn gezet. Daarmee lijkt de kans op die bijwerking nu minder dan 1 op 1 miljoen. Covid is veel gevaarlijker.

Maar: bij AstraZeneca begon het ook met een handvol gevallen. Inmiddels zijn het er 222, op ruim 34 miljoen prikken in Europa en het Verenigd Koninkrijk. Nog steeds een kleine kans (1 op 150.000), maar groter dan Janssen. De vraag is of de cijfers van Janssen AstraZeneca achterna gaan.

Grote kleurvlakken

Wat als Nederland op basis van nieuwe cijfers zou overwegen Janssen te schrappen uit de vaccinatieplanning? De grote bruine kleurvlakken in de grafiekjes die Jaap van Dissel woensdag in de Tweede Kamer liet zien, geven een idee van de impact. De voorzitter van het OMT liet zien welk deel van de bevolking met welk middel wordt gevaccineerd.

In de huidige planning krijgt het overgrote deel van de veertigers het middel van Janssen, en daarna ook ongeveer één derde van de dertigers en twintigers. Een ander deel krijgt Pfizer. Het wegvallen zou betekenen dat al die 60-minners moeten wachten op de leveringen van Pfizer.

Die farmaceut had goed nieuws: Nederland krijgt al op korte termijn 1,9 miljoen extra vaccins. Die vaccins werden eerder deze week al toegezegd, maar vrijdag meldde Pfizer aan de NOS dat ze al vanaf eind april komen in plaats van eind juni. Met twee prikken per persoon zijn ze samen goed voor bijna 1 miljoen Nederlanders.

Vertraging pakt minder dramatisch uit

Dat is niet genoeg om een gat dat Janssen zou laten vallen op te vullen. Janssen levert dit kwartaal drie miljoen vaccins aan Nederland. Omdat bij Janssen maar één prik nodig is, staan die prikken ook voor drie miljoen Nederlanders. Als Janssen zou wegvallen, betekent dat een vertraging in het vaccinatieprogramma van zes weken, zei minister Hugo de Jonge van volksgezondheid eerder deze week, toen hij nog niet wist dat Pfizer versneld met extra vaccins kwam. De vertraging pakt met de extra leveringen mogelijk minder dramatisch uit. Stel dat we vier weken vertraging oplopen, hoe erg is dat dan?

Voor 60-plussers, die vooralsnog geen Janssen krijgen, kunnen de vaccinaties doorgaan zoals nu gepland. Jongere groepen zullen wel moeten wachten, maar zij belanden ook minder snel in het ziekenhuis, en overlijden ook minder vaak aan covid.

Dat mag zo zijn, reageert hoogleraar immunologie Marjolein van Egmond, maar er sterven ook 60-minners aan covid: tot dusver bijna vijfhonderd, zo blijkt uit cijfers van het RIVM. “Bovendien krijgt 10 procent van de mensen die besmet raakt de langdurige vorm van covid, waarbij ze nog lang ernstige klachten houden”, zegt Van Egmond. Vier weken vertraging betekent dus: meer dodelijke slachtoffers, meer mensen in het ziekenhuis, meer langdurig zieken.

Nederlanders onder de 60 spelen ook een grotere rol bij de verspreiding van het virus. Covid blijft dus rondgaan tot zij grotendeels gevaccineerd zijn. Dat betekent volgens Van Egmond dat de versoepelingsplannen van het kabinet extra vertraging kunnen oplopen. Dat weegt mee, als Nederland een besluit moet nemen over Janssen.

Janssen was het alternatief voor jongere groepen

Een belangrijke reden waarom de Gezondheidsraad adviseerde AstraZeneca voor 60-plussers te reserveren, was dat er op dat moment voor jongere groepen een alternatief voorhanden was: Janssen. Dat is er nu niet: de extra leveringen van Pfizer lossen het probleem maar gedeeltelijk op.

Wat Van Egmond betreft betekent dit dat het oordeel van de Gezondheidsraad over Janssen anders zou moeten uitvallen dan dat over AstraZeneca, zelfs als zou blijken dat de bijwerking van Janssen even vaak voorkomt. “Ik kan ik me niet voorstellen dat we Janssen niet meer gebruiken”, zegt Van Egmond.

Dat geldt zeker als de kans op bijwerkingen met Janssen zo klein blijft als nu wordt ingeschat. “Als gezonde veertigplusser heb ik, als ik besmet raak met covid, een kans van 1 op 5000 om te overlijden”, zegt Van Egmond. “Ik zou er onmiddellijk voor kiezen me te laten inenten met een vaccin dat een kans van 1 op 1 miljoen heeft op een ernstige bijwerking. Na goede voorlichting zou je ook de mensen zelf de keuze kunnen geven.”

Lees ook:

Waarom de zeldzame bijwerkingen van het Janssen-vaccin geen grote verrassing zijn

De vaccins van AstraZeneca en Janssen hebben veel gemeen, maar dat verklaart nog niet waar de bijwerkingen precies vandaan komen. ‘Zolang we het mechanisme niet kennen, is het koffiedik kijken.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden