Reconstructie Zorggelden

Een kerstboom aan bv's: hoe de top van Privazorg ‘creatief’ omging met de regels

Beeld sjoerd van Leeuwen

Bij Privazorg is meer mis dan in juni naar buiten kwam. De miljoenen euro’s die ze aan het zicht wilden onttrekken, passen in een patroon van jarenlang geschuif met geld. Hoe de top van een thuiszorgbedrijf met behulp van de accountant creatief gebruikmaakte van de regels. Maar ook: hoe toezichthouders ernaar keken en niets deden.

Op tafel bij CZ zorgkantoor ligt het organogram van Privazorg op tafel; zes velletjes papier met vennootschappen en stichtingen. Siem Eikelenboom, journalist van Follow the Money, heeft het in elkaar gezet na spitwerk in diverse databases. Samen met Trouw onderzocht hij hoe het mogelijk was dat Privazorg miljoenen euro’s aan zorggeld aan het oog kon onttrekken, waarover deze krant eerder deze zomer publiceerde. Of CZ zorgkantoor enig idee had van al die vennootschappen? “Ja, dit komt ons bekend voor”, zegt Caro Verlaan, manager CZ zorgkantoor. “We kunnen het niet hardmaken, maar dit riekt naar iets dat niet pluis is.”

Ter opfrissing van het geheugen, Privazorg is de thuiszorgorganisatie die zwaar in de problemen is gekomen door bestuurlijke wanorde. Het inkomen van de bestuurders was hoger dan wettelijk toegestaan, de leiding hield zich niet aan de governance code in de zorg en goochelde met financiële constructies om geld aan het toezicht te onttrekken.

Bij Privazorg werken ongeveer 1300 mensen voor ongeveer 2000 cliënten, verspreid over het hele land. De oprichters waren trots op hun ‘unieke model’ dat zo succesvol was. Dat unieke zit hem in de tientallen steunpunten in het land die werken met teams van zzp’ers. Vast personeel werkt alleen in het hoofdkantoor in Amersfoort waar het administratieve taken uitvoert. De steunpunten betalen daarvoor. Een geheime notitie van de Belastingdienst uit 2007 laat zien dat van elke 55 euro die de overheid betaalde voor een uurtje zorg, er bijna 15 euro naar het hoofdkantoor in Amersfoort ging. Een fors bedrag. Het vermogen in Amersfoort groeide dan ook al snel uit tot tientallen miljoenen. “Dat is zorggeld”, zegt Verlaan. “Dat had niet bij Privazorg op de rekening moeten staan, maar aan de cliënten besteed moeten worden.”

In Amersfoort liepen tot 2013 ook de oprichters rond; Bertien Vries en echtgenoot Rob Verzijl. Een oud-medewerker vertelt dat Verzijl woest werd als hij las over fraude met zorggelden. Welke schurk doet zoiets?

Privazorg tuigde een kerstboom aan bv's op

Privazorg in elk geval niet. Fraude is nooit vastgesteld. Wel maakte het bedrijf sinds jaar en dag optimaal gebruik van de ruimte die de wet biedt om flink te verdienen aan zorg, onder meer met allerlei vennootschappen en stichtingen waarbij niet altijd duidelijk is waarvoor deze dienen. Wat moet Privazorg met een stichting die via een trustkantoor loopt en waarvan de voorzitter iemand is van Grant Thornton, de huisaccountant van Privazorg? Niemand die het wil zeggen. 

Aandeelhouder Vries reageert via haar advocaat. Die laat weten dat zijn “cliënte in de periode dat zij Privazorg bestuurde (tot juni 2012) zich met hart en ziel geconcentreerd heeft op zo goed mogelijke zorgverlening en alle boekhoudkundige, fiscale en andere juridische zaken uitbesteedde aan de adviseurs van Grant Thornton. Grant Thornton heeft cliënte altijd verzekerd dat het zich uiteraard hield aan de bestaande wet- en regelgeving.”

Bij het optuigen van de kerstboom aan bv’s lijkt dat inderdaad het geval te zijn. Daardoor kon het bestuur van Privazorg met miljoenen schuiven tussen allerlei vennootschappen en stichtingen. De constructies maken de financiën zo ondoorzichtig, dat grote sommen geld niet meer te traceren zijn. 

Schuiven met geld over vennootschappen kan een doel dienen: spreiding van de risico’s. Bij Privazorg hebben betrokkenen toch hun bedenkingen bij het enorme aantal bv’s. Ja, het mag, maar of het wenselijk is?

Beeld Sjoerd van Leeuwen

CZ zorgkantoor vindt in elk geval van niet. Dat was een belangrijke financier van Privazorg. Een groot deel van het geld in Amersfoort komt namelijk binnen via de Wet langdurige zorg (Wlz). Dat geld wordt verdeeld via de zorgkantoren. Dat zijn speciale afdelingen, of uitvoeringsorganisaties, van verzekeraars als Zilveren Kruis, Menzis en VGZ.

Miljoenenverlies voor bedrijf dat zich niet aan de governance code hield

Voor Privazorg is het zorgkantoor van CZ het belangrijkst. Meer dan de helft van de Wlz-gelden liep via dit kantoor. Liep, en niet loopt, want CZ zorgkantoor heeft voor dit jaar geen nieuw contract gesloten met Privazorg. Dat maakt voor de thuiszorgorganisatie nogal wat uit voor de inkomsten. Het zorgbedrijf zal dit jaar ongeveer 2 miljoen euro verlies maken, zo verwacht de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).

De reden dat CZ zorgkantoor afzag van een nieuw contract heeft formeel niets te maken met vermoedens dat er zaken spelen die niet kloppen. Privazorg werkt met te veel zzp’ers, vindt het zorgkantoor. Dat kan de kwaliteit van de zorg in gevaar brengen omdat bedrijven minder invloed hebben op zzp’ers. Ook de andere zorgkantoren willen dat Privazorg met minder zzp’ers gaat werken. Twee op drie medewerkers moeten in vaste dienst komen. Lukt dat niet, dan stoppen ze uiterlijk over twee jaar met de financiering.

CZ had met de hand over het hart kunnen strijken en Privazorg meer tijd kunnen geven, maar binnen het zorgkantoor was men wel klaar met het bestuur uit Amersfoort. “Ze hielden zich niet aan de governance code in de zorg”, zegt Verlaan. “Daarin staat bijvoorbeeld dat er een meerhoofdige raad van commissarissen moet zijn. Aan ons laat Privazorg weten dat ze er twee hebben. Dat bleek er één te zijn. En ja, de bestuurders verdienden meer dan wettelijk is toegestaan. We mogen om die reden geen contract weigeren, maar het speelt wel mee in het totaalplaatje. Als ze dan niet voldoen aan de regels die gelden om in aanmerking te komen voor een nieuw contract, hebben we weinig coulance.”

Geen hoge eisen aan zzp’ers

Wat ook niet meehielp was dat Privazorg niet de indruk wekte al te hoge eisen te stellen aan zijn zelfstandigen. Zo werkte er een zzp’er voor Privazorg die werd verdacht van betrokkenheid bij een miljoenenfraude. Niet ons probleem, stelde Privazorg tegenover CZ zorgkantoor. Wel jullie probleem, want wij willen niet dat dit soort mensen zorg levert, dus betalen we niet voor deze persoon, antwoordde het zorgkantoor.

Toen dit speelde, waren de twee oprichters Vries en Verzijl al een paar jaar met pensioen. Barend van Leeuwen was de nieuwe sterke man. Dat was hij ook al tijdens de laatste jaren dat het echtpaar Vries en Verzijl de aandelen bezat. Van Leeuwen zette de manier van werken van Vries en Verzijl voort. Met hulp van Grant Thornton, dat plannen bedacht om de ideeën van de bestuurders uit te voeren. Volgens een oud-medewerker was Grant Thornton elke maand met drie topmensen op het hoofdkantoor. Dat mag wat kosten. In 2018 betaalde Privazorg een half miljoen aan Grant Thornton, blijkt uit de jaarrekening. Dat is ongeveer 17,85 per 1000 euro die Privazorg aan omzet binnenhaalt. Ter vergelijking: inkoopcoöperatie voor de zorg Intrakoop heeft eerder dit jaar de accountantskosten van honderden zorgorganisaties in de verpleging en verzorging geanalyseerd. Zij komen tot een gemiddelde van 1,92 euro per 1000 euro omzet.

Reddingsoperatie is noodzakelijk

Voor Privazorg ziet de toekomst er somber uit. Het bedrijf staat onder verscherpt toezicht van de inspectie die deze zomer in een rapport een hard oordeel velde. De verliezen lopen op terwijl het bedrijf snel een groot aantal medewerkers in vaste dienst moet nemen om de contracten van drie zorgkantoren te behouden. De rechter stelde in juni drie nieuwe bestuurders aan, het oude bestuur stapte vorige week op. Maar of de reddingsoperatie op tijd komt?

Om misstanden zoals bij Privazorg te voorkomen, werken instanties tegenwoordig beter samen. Zo komen onder meer Belastingdienst, Fiod, IGJ en NZa samen in het Informatie Knooppunt Zorgfraude. Daarnaast heeft minister Hugo de Jonge onlangs nog aangekondigd dat hij het interne en externe toezicht op zorginstellingen wil versterken. Ook wil de minister het bestuurders onmogelijk maken om zich via creatieve constructies te verrijken. Hoe hij dat precies wil doen, daarover zal hij eind dit jaar meer duidelijkheid geven.

Dit artikel is tot stand gekomen na gesprekken met forensisch accountant Marcel Pheijffer, hoogleraar management accounting Tom Groot, Zorgkantoor CZ, oud-directeur Privazorg Eddy de Bruin, oud-medewerkers van Privazorg in Amersfoort en van de steunpunten, de Nederlandse Beroepsvereniging voor Accountants en de IGJ.

Wederhoor is gevraagd bij oud-aandeelhouder Bertien Vries. Zij verwijst naar Grant Thornton. Grant Thornton laat weten niets te kunnen zeggen vanwege de geheimhoudingsplicht. Notaris Marianne van der Laak kon vanwege het beroepsgeheim evenmin veel kwijt. Inzage kregen Trouw en FTM in interne mails, documenten, jaarrekeningen, een grootboekrekening en documenten van de Belastingdienst.

Wie stonden erbij en keken ernaar?

Accountantsbureau Grant Thornton

Accountsbureaus zijn op winst gerichte ondernemingen, maar tegelijkertijd vervullen ze een belangrijke publieke taak. Ze controleren de jaarrekeningen, iets dat Grant Thornton naast het advieswerk ook bij Privazorg doet. Bij die publieke taak horen publieke verantwoordelijkheden. Daarom kennen accountants een ethische verordening waarin onder meer staat dat ze integer moeten handelen. Hoe die integriteit moet worden ingevuld als iets volgens de wet kan, maar misschien niet zo bedoeld is, moeten accountants zelf bepalen. Ook het tijdsbeeld kan een rol spelen. De Nederlandse Beroepsvereniging voor Accountants (NBA) gaat niet specifiek in op de zaak Privazorg, maar kan in algemene zin wel zeggen dat accountants de laatste paar jaar meer aandacht hebben voor de maatschappelijke moraal bij hun controles en advisering. Desondanks werkte Grant Thornton in 2018 nog mee aan allerlei constructies voor Privazorg waarvan de IGJ zegt dat ze niet voldoen aan de ‘waarden en normen die passen bij de maatschappelijke positie van een zorgaanbieder’.

Raad van commissarissen

De raad van commissarissen bij Privazorg functioneerde niet goed, concludeerde de inspectie deze zomer in een rapport over de thuiszorgorganisatie. De raad bestond enige tijd uit maar één man, Peter van de Burgt. Voor een onafhankelijk toezicht is het belangrijk dat er minstens twee commissarissen zijn, zo staat in de governance code voor de zorg. Precies in de periode dat er maar één commissaris was, werden belangrijke besluiten genomen. Daarbij spreekt de inspectie van (de schijn van) belangenverstrengeling, omdat Privazorg een lening had verstrekt aan het zorgbedrijf waar de vrouw van Van de Burgt werkzaam was als bestuurder. Van de Burgt weerspreekt die belangenverstrengeling. Hij benadrukt ook dat hij de afgelopen jaren meerde malen wilde stoppen als lid van de raad van commissarissen, maar op aandringen van het bestuur aanbleef omdat er anders onderbezetting zou ontstaan. Kort voordat de inspectie het onderzoeksrapport publiceerde, stapte Van de Burgt alsnog op.

Notaris

De derde partij die iets had kunnen doen is notaris Marianne van der Laak van Schaap advocaten en notarissen. Zij zag alle statutenwijzigingen, oprichtings-, fusie- en opheffingsaktes van stichtingen en vennootschappen voorbijkomen en de kerstboom aan bv’s groeien. Over de statutenwijzigingen oordeelde de IGJ dat deze niet volgens de regels is verlopen. Notarissen hebben een zogeheten rode vlag-procedure als ze iets verdachts tegenkomen. Notaris Van der Laak laat weten niets verdachts in de handelwijze van Privazorg te zien. Vanwege haar beroepsgeheim kan de notaris verder weinig over de kwestie kwijt. Wel laat ze nog weten niet op de hoogte te zijn van het verscherpte toezicht door de IGJ en de rechtszaak in de Ondernemingskamer waardoor drie onafhankelijke bestuurders zijn aangesteld.

NZa

Als er één partij is die toezicht kan houden op de financiën, dan is het de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). De IGJ kijkt vooral naar de kwaliteit van de zorg, de NZa naar hoe het zorggeld wordt besteed. De NZa kreeg pas in 2018 te horen wat er mis is bij Privazorg. Het probleem van de NZa is dat ze niet de middelen heeft om alle zorgondernemingen actief te controleren.

Wie wel wat deden, maar eerder in actie hadden kunnen komen

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ)

Nadat een klokkenluider naar de IGJ stapte, kwam de inspectie in actie. Privazorg werd onder verscherpt toezicht gesteld en er verscheen in juni een uitgebreid en kritisch rapport over de thuiszorgorganisatie.

Nou heeft een andere klokkenluider een paar jaar daarvoor ook een melding gedaan bij de IGJ, maar daar is volgens die bewuste klokkenluider verder niets mee gedaan.

CZ zorgkantoor

Deze heeft uiteindelijk gebroken met Privazorg door hen dit jaar geen nieuw contract te geven, al was dat niet vanwege misstanden, maar vanwege te veel zzp’ers. Het zorgkantoor had al enige tijd het idee dat binnen Privazorg zaken speelden die niet klopten. Maar bewijs hadden ze niet. Daarom heeft het zorgkantoor de IGJ niet gewaarschuwd. Het was volgens CZ zorgkantoor tot voor kort ook ongebruikelijk om contact op te nemen met het IGJ. Dat is de laatste jaren veranderd.

Lees ook:

Instanties wisten al eerder van misstanden bij Privazorg

Dat er misstanden bij thuiszorgorganisatie Privazorg waren, was al bekend. Het is allemaal nog erger dan gedacht, blijkt uit onderzoek van Trouw en Follow The Money, en het had voorkomen kunnen worden. De overheid wist ervan.

Miljoenen weggesluisd uit thuiszorgorganisatie Privazorg

Met een schimmige financiële constructie heeft thuiszorgorganisatie Privazorg de randen van de wet opgezocht. Het bedrijf dreigt nu ten onder te gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden