Tweede golf

Dit verpleeghuis vreest nieuwe besmettingen, maar is beter voorbereid

Op de revalidatieafdeling van IJsselheem draagt het personeel rode beschermende pakken bij coronapatiënten.Beeld Herman Engbers

Trouw deed deze week tijdens de tweede coronagolf verslag vanuit verpleeghuis Myosotis in Kampen. Dat weer iemand besmet raakt lijkt een kwestie van tijd, maar anders dan in maart is het verpleeghuis beter voorbereid.

Annet Rump (56) staat bij de deur naar de tuin. Het mondkapje gaat af en ze hapt naar adem. Frisse lucht, haar longen roepen erom. Veel tijd is er niet: de bewoners van verpleeghuis Myosotis in Kampen gaan voor. De deur gaat weer dicht en het kapje op. Rump: “Straks gaat de verwarming hier weer aan. Ik geef het je te doen.”

De zorgondersteuner werkt vanuit de flexpool bij Myosotis. Dat vindt ze fijn want zo komt ze op verschillende afdelingen. “Ik was er tijdens de eerste golf, en nu de tweede golf er is werk ik weer”, vat Rump het samen. Tussendoor was ze zelf ‘beroerd en behoorlijk ziek’. Acht weken zat Rump doodziek thuis door het coronavirus, daarna ging ze weer mondjesmaat aan het werk. “IJsselheem gaf mij alle tijd om te herstellen.”

Hoe ze het virus opliep? Rump weet het niet. Het kan zijn gebeurd op die ene ochtend op een afdeling voor mensen met dementie. “Een bewoner keek me aan en hoestte plots in mijn gezicht. Maar het kan net zo goed op een ander moment zijn gebeurd. Een paar dagen later werd ik in ieder geval ziek.” Mondkapjes droeg toen nog niemand. Dat is nu wel anders. Rump: “We doen er alles aan om het virus nu buiten de deur te houden”.

Toch gaat dat niet lukken, vreest iedereen bij IJsselheem, een zorgorganisatie met veertien verpleeghuislocaties, waaronder Myosotis in Kampen. Bestuursvoorzitter Karin Leferink twijfelt daar niet aan. ‘Chef corona’ en coördinator van het crisisteam Joanne Kroes maakt zich ook al geen illusies. “Ja, daar gaan we wel van uit.” Verzorgende Hendrik Jan Riesebos denkt dat ‘het niet de vraag is of iemand besmet raakt, maar wanneer’. Ook Hans van Splunter, wiens 87-jarige vader met dementie in ‘Myo’ woont, weet het zeker. “Het komt weer binnen.”

Piano is niet coronaproof

Kijk alleen al naar buiten. De coronakaart van Nederland kleurt dieprood. Afgelopen week verdubbelde het aantal besmettingen in verpleeghuizen, iedere dag komen er tien tot vijftien verpleeghuizen bij met een nieuwe corona-infectie. En dat terwijl er overal alles aan wordt gedaan om (her)introductie van het virus te voorkomen.

Zo ook door de medewerkers en bewoners van verpleeghuis Myosotis (vrij vertaald: vergeet-me-nietje). In het monumentale pand aan de rand van het historische centrum van Kampen zijn elementen van het voormalige Kamper stadsziekenhuis zichtbaar, zoals de oude stenen trappen en authentieke lange gangen. De gekleurde stickers op de vloer hebben weer geen enkele historische context: overal geldt éénrichtingsverkeer, de meeste mensen houden zich eraan.

Anne-Wil Bastiaan herstelde van Covid-19 en werkt nu weer met bewoners met dementie.Beeld Herman Engbers

De gebruikelijke levendigheid van een verpleeghuis ontbreekt nu. De meeste bewoners blijven op hun eigen etage. Het restaurant op de begane grond oogt verlaten. Partijen of muziekavonden zijn er niet. De grote houten piano is bedekt met een stuk plastic: hem bespelen is niet ‘coronaproof’.

Eenzaamheid

Iedere ochtend staat er tussen 9 en 10 uur een rij voor een zwarte tent in de tuin. Alle 2400 medewerkers van IJsselheem kunnen er worden getest op het coronavirus. Snif in de neus? Naar de tent. ’s Avonds is de uitslag binnen. De testfaciliteit van IJsselheem, een van de eerste bij een verpleeghuis in Nederland, is cruciaal. Bestuursvoorzitter Leferink: “In de zomer zag ik die drukte op de stranden van Scheveningen en we wisten dat medewerkers terug zouden komen van vakanties waar zij meer contacten hadden dan in de maanden ervoor”. Het was voortschrijdend inzicht, zegt Leferink, met natuurlijk de eerste golf helder op haar netvlies. Testen mocht in april niet.

Sterker: de praktijk van toen voelt nu absurd. Collega’s met klachten moesten gewoon werken. Verkouden? Werken. Droge hoest? Werken. Pas als je 38 graden koorts had bleef je thuis. 37,9 graden? Werken.

Wat voor ellende dat heeft veroorzaakt valt niet te reconstrueren. “Dat men toen bleef werken is achteraf misschien wel funest geweest”, zegt manager Bert Penninkhof. En het gebrek aan beschermingsmiddelen hielp ook al niet mee. Neem de mondkapjes, die droeg men eerst niet. De landelijke kapjesrichtlijn was streng voor de verpleeghuiszorg, vaak waren ze volgens het RIVM ‘niet nodig’. Vanaf 17 april vindt IJsselheem het welletjes: medewerkers mochten toch kapjes dragen. “We hebben er stad en land voor afgebeld”, weet Penninkhof nog goed.

Omdat er nauwelijks werd getest is het niet bekend welke schade het coronavirus precies heeft aangericht bij IJsselheem. Naar schatting tachtig bewoners (verdeeld over alle veertien vestigingen waar in totaal achthonderd mensen wonen) zijn aan de ziekte overleden, honderden bewoners raakten geïnfecteerd. Zeker een op de vijf medewerkers kreeg corona.

Maar niet alleen het virus zelf maakte slachtoffers, weet specialist ouderengeneeskunde Roland Westerink van IJsselheem. “De bezoekersstop heeft veel impact gehad”, zegt hij. Zo overleden op de Koornmarkt vrij plotseling een aantal bewoners toen het virus allang weg was. “Eenzaamheid kan daarbij een rol hebben gespeeld. Ik denk dat we hebben geleerd dat het niet verantwoord is om de deuren opnieuw op slot te doen.”

Chef corona

Hans van Splunter weet nog goed dat hij bovenaan de brandtrap stond, aan de buitenkant van het gebouw. Hij zwaaide naar zijn demente vader. “Waarom kom je niet binnen, riep vader. Ik: die coronaziekte! Welke ziekte, vroeg hij. Laat maar, dacht ik. De deur is op slot, riep ik, maar ik zag dat hij me niet geloofde. Hij begreep me niet meer, draaide zich om en liep boos weg. Dat deed veel pijn.”

In de beleving van Van Splunter, tevens voorzitter van de cliëntenraad van Myosotis, is zijn vader door de lockdown hard achteruitgegaan. Maar zeker weten doet hij het niet. “Dementie is progressief, het kan ook die ziekte zijn geweest.” Van Splunter vertrouwt erop dat hij zijn vader tijdens de tweede golf kan blijven bezoeken. “De deuren gaan niet weer dicht, belooft het bestuur. Daar is een eed op gezworen.”

Inderdaad, zegt bestuurder Leferink, de deuren blijven tijdens de tweede golf open. In de zomer ontstond bij burgemeesters het idee om bij een crisissituatie eigenhandig verpleeghuizen te kunnen sluiten. Bestuursvoorzitter Leferink liep burgemeester Peter Snijders van Zwolle tegen het lijf, die ook voorzitter is van de veiligheidsregio IJsselland.

“Prima dat jij denkt dat je dat kan, maar dat gaat mooi niet gebeuren. Wij blijven hier de baas, zei ik tegen Peter.” Het idee om de mogelijkheid tot gedwongen sluiting in de noodverordening op te nemen werd in de kiem gesmoord.

Brullend in de auto

Anders dan in maart en april is het verpleeghuis nu beter voorbereid op het coronavirus, vertelt ‘chef corona’ Joanne Kroes. Neem de corona-afdeling op de begane grond. Daar staat een ruimte met mensen en materialen paraat om bewoners die besmet raken en niet in quarantaine kunnen, bijvoorbeeld omdat ze dement zijn, op te nemen. Dan kunnen ze medebewoners niet besmetten en toch bewegingsvrijheid houden. Tot nu toe is de afdeling leeg. Kroes: “Gelukkig is er nog niemand positief getest”.

Sinds het begin van de crisis komt het coronabeleidsteam met daarin Kroes elke maandagochtend bijeen. De ‘chef corona’ zorgt dat draaiboeken klaarliggen en iedereen in de organisatie geïnformeerd blijft. Kroes gedijt goed bij een flinke crisis. “Dat is misschien raar om te zeggen als er tachtig bewoners zijn overleden. Ik zat tijdens de eerste golf ook weleens brullend in de auto op weg naar huis, nadat ik weer een dag had waarbij ik de naarste verwijten naar mijn hoofd kreeg geslingerd.”

Hoewel corona veel ellende bracht in Myosotis, zijn er ook lessen geleerd. Kroes: “We gaan niet meer terug naar hoe het was, dat is een ding dat zeker is. Op de afdelingen met bewoners met dementie bijvoorbeeld kon iedereen voorheen zomaar binnenlopen. Tijdens de eerste golf ontdekten we dat de bezoekersstop ook rust gaf. Het reguleren van bezoek op die afdelingen is een blijvertje. ”

Pop-upredactie

Deze week deed de pop-upredactie van Trouw verslag vanuit verpleeghuis Myosotis in Kampen. Aanleiding was de tweede coronagolf waar Nederland nu inzit. Tijdens de eerste golf werd de verpleeghuiszorg in Nederland hard geraakt. Hoe gaat het er nu? Zijn gevolgen van de eerste golf nog voelbaar? En wat is er anders?

Dit is het laatste verhaal uit deze serie in Trouw. Meepraten? Lezers kunnen reageren door te mailen naar pop-up@trouw.nl, of via op Twitter: @pop_uptrouw. Lees alle verhalen terug op trouw.nl/popup.

Toen het coronavirus in april uitbrak op de Botermarkt, kreeg ook verzorgende Anne-Wil Bastiaan (29) Covid-19. “Veel collega’s kregen het virus. Maar we wilden doorgaan, voor de mensen zorgen. Dat gevoel zit in ons allemaal. We moesten tegen een zwangere collega die zat te snotteren zeggen: ‘Moet jij niet naar huis?’” Via de appgroep kreeg Bastiaan mee wat voor ellende het virus op ‘haar’ afdeling aanrichtte. “Je zit thuis op de bank voor je uit te kijken terwijl je weet hoe ontzettend druk je collega’s het hebben. Je voelt je machteloos.”

Morele dilemma’s

Om de collega’s van Bastiaan te ondersteunen begon het verpleeghuis met een zogeheten ‘menukaart aan hulplijnen’. Van verzuimcoaches en geestelijk verzorgers tot ingevlogen psychologen en een noodlijn.

Geestelijk verzorger Paulineke Eigenhuis houdt een stapeltje kaartjes vast met de tekst ‘wil jij mijn buddy zijn?’. “Het is een van de manieren om elkaar een beetje in de gaten te houden”, legt ze uit. “De praktijk leert dat collega’s op de afdeling vooral steun zoeken bij elkaar.”

De telefoon van Eigenhuis rinkelde tijdens de eerste golf onophoudelijk. Medewerkers bestookten haar met praktische zaken als: ‘Mijn man is ziek, moet ik mij nu ziek melden? Wat betekent dat dan voor mijn afdeling?’ Maar er werd ook geworsteld met morele dilemma’s. “Medewerkers die angstig waren of zich schuldig voelden, omdat zij in het begin zonder mondkapje werkten. Collega’s wisten dat het onbeschermd werken niet goed was, maar moesten dat soms wel.”

Het welzijn van de medewerkers en hun inzet is iets waar coronachef Joanne Kroes zich in opmaat naar de tweede golf het meeste zorgen over maakt. “Collega’s hebben soms PTSS-achtige klachten overgehouden aan de eerste golf. Het komt naar boven als ze denken aan de eerste maanden van de coronacrisis. Medewerkers zijn moe in hun geest, slapen slecht. De rek is eruit.”

Wat ook niet meehelpt is dat nu de tweede coronagolf over Nederland spoelt de beloofde zorgbonus van duizend euro nog altijd niet op de rekening staat van de medewerkers. Het blijkt telkens weer een irritatiepunt, zowel onder personeel als bij bestuurder Karin Leferink. “Het cadeautje van de minister ligt als een probleem op mijn bureau. Nu moet ik gaan kiezen wie die bonus wel en niet krijgt. Ik wil helemaal niet de beoordelaar zijn. Iedereen heeft recht op een bonus.”

Reacties van lezers

Trouw vroeg lezers deze week te reageren op het bezoek van de pop-upredactie aan verpleeghuis Myosotis in Kampen. Een selectie.

“Niemand kan die extra dienst draaien en dan moet er dus door de ­manager iemand worden aangewezen om het gat in het rooster op te vullen? Wat zou het mooi en motiverend zijn voor de vaste medewerkers als in zo’n situatie de manager ­gewoon zelf zou meewerken. Groot respect voor de mensen die onze (groot)vaders en (groot)moeders verzorgen!”
Eugenie Brouwer, Otterlo

“Volgens mij stap je met open ogen in een bepaalde functie, waarbij je exact weet wat je verdient. Klagen over salaris achteraf vind ik niet erg chique. Er is toch meer dan alleen het salaris dat iemand beweegt om de zorg in te gaan? Ik hoop maar dat die ondankbaarheid niet wordt overgedragen aan de bewoners.”
Wilfred Terporten, Vlaardingen

“Met de beste wil van de wereld kan ik niet begrijpen dat personeel dat nooit ‘met de handen aan het bed’ staat, ook in aanmerking komt voor de bonus. De mensen die in nauw contact staan met de bewoners zijn de enigen die in aanmerking moeten komen voor deze ­bonus. Een schrale troost in vergelijking met de zeer verdiende structurele loonsverhoging.”
Ineke Geernaert, Zoetermeer

“Niet voor niets is gezegd: dat mag nooit weer: familieleden de toegang tot hun geliefden ontzeggen. Mijn moeder is negentig en uiterst kwetsbaar en lag vanaf maart in het verpleeghuis. Ze lag daar twee weken toen het bezoekverbod inging. Na die tien weken trof ik haar in staat van ontreddering aan. Ze was enorm afgevallen. Die blik vergeet je nooit meer.”
Karin Tinga

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden