Kinderziektes

De vaccinatiegraad voor mazelen zakt weer, en die was al niet hoog genoeg

Een vaccinatiedag in Rotterdam in 2018, waar kinderen een DKTP- en BMR-prik kregen. Beeld ANP
Een vaccinatiedag in Rotterdam in 2018, waar kinderen een DKTP- en BMR-prik kregen.Beeld ANP

Na jaren van stabilisatie neemt het aantal vaccinaties tegen ziektes als mazelen weer af. Het RIVM is bezorgd: ‘Je wilt echt niet dat wij hier weer weten wat het is om mazelen te hebben’.

Joost van Egmond

De lijst mogelijke oorzaken is lang, maar onderaan de streep is de conclusie niet te vermijden: het aandeel zuigelingen dat de vaste vaccinaties uit het rijksvaccinatieprogramma heeft gekregen, is teruggelopen. Het gaat daarbij om twee prikken die al sinds jaar en dag tot het vaste repertoire behoren: DKTP en BMR. Die beschermen tegen ziektes als kinkhoest, tetanus of mazelen, ooit gevreesde ziektes die inmiddels nauwelijks nog bekend zijn in Nederland.

Maar dat wil je wel zo houden, zegt Jeanne-Marie Hament, de manager van dit rijksvaccinatieprogramma bij het RIVM. Het zit niet meer in ons collectieve geheugen, maar je wilt echt niet dat dat weer zo wordt, dat wij hier weten wat het is om mazelen te hebben.”

Onder het streefcijfer

Dat scenario speelt nog niet, maar is dichterbij dan veel mensen denken. Frankrijk en Italië zagen de afgelopen jaren al fikse uitbraken van de mazelen. En de daling die de voorlopige cijfers voor afgelopen jaar laten zien is klein, maar omdat mazelen zo ongekend besmettelijk zijn, is een hoge vaccinatiegraad nodig om de bevolking als geheel veilig te houden. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zet dat cijfer nu op 95 procent. Nederland zit daar al de laatste tien jaar onder. “Er is geen scherpe lijn waarboven je goed zit en waaronder van alles fout gaat”, nuanceert Hament. “Maar de WHO geeft dat cijfer ook niet voor niets.”

null Beeld Thijs van Dalen
Beeld Thijs van Dalen

Wat zo’n terugloop veroorzaakt is lastig te achterhalen. Traditioneel waren heel wat orthodox protestants gelovigen tegen vaccinatie. De gestage daling van het vorige decennium werd vaak toegewezen aan fabels rond vaccinatie, zoals de nepstudie van arts Andrew Wakefield die beweerde dat BMR autisme veroorzaakt. Die daling werd de afgelopen jaren deels goedgemaakt (zie de grafiek). Maar de redenen om niet te vaccineren worden steeds diverser. Ook taalbarrières of een algemeen wantrouwen jegens de overheid spelen een rol.

Meer polarisatie rond vaccins

Wie nu het woord vaccinatie hoort, denkt aan de controverse over coronavaccins. Die discussie kan invloed hebben op het rijksvaccinatieprogramma, denkt Hament, al weet je daarmee nog niet welke. “Vaccinatie leeft in ieder geval meer tijdens deze pandemie.” Dat hoort ze ook terug uit de praktijk van de jeugdgezondheidszorg. Meer dan voorheen zijn sommige ouders uitgesproken pro- of anti-vaccinatie.

Corona heeft absoluut de visie van een deel van de ouders beïnvloed, merkt Kelli van Gerven van de GGD Gelderland-Midden. Zij is de aandachtsfunctionaris voor het rijksvaccinatieprogramma voor 0 tot 4-jarigen in die regio en spreekt veel twijfelaars. Maar ze merkt ook dat het kwartje beide kanten op kan vallen. “Ik zie ouders die al twijfelden en nu na de coronadiscussie zeggen: ‘Ik doe dit niet voor mijn kind’. Maar andere ouders met twijfels zijn juist door corona overtuigd geraakt van de kracht van vaccins en doen nu wel mee.”

Hament ziet iets meer daling in provincies die zwaar zijn getroffen door corona, zoals Limburg, en in de grote steden. “Daar zitten groepen die voor de covidvaccinatie moeilijk bereikbaar bleken, en ik denk dat we dat met het rijksvaccinatieprogramma ook hebben.”

Ook is het mogelijk dat de cijfers op een andere manier zijn vertekend door corona. Er zullen mensen zijn geweest die wel wilden, maar wegens quarantaine niet naar de vaccinatielocatie konden komen. Bij de definitieve cijfers die in juni worden verwacht, kan het dan ook nog bijtrekken.

Het vertrouwen terugwinnen

Maar er is hoe dan ook werk te doen, concludeert Hament. “We moeten ook kritisch naar onszelf kijken. We sturen nog vaak een brief die best ingewikkeld kan zijn. We gaan kijken of dat beter kan. Daar horen ook meer vertalingen bij.” Bij de recente campagne voor het HPV-vaccin is de communicatie al vernieuwd. “Daar proberen we van te leren. En ​het is een turbulente periode geweest, misschien heeft het ook gewoon tijd nodig. Het vertrouwen moet terugkeren.”

De GGD Gelderland-Midden besteedt veel aandacht aan persoonlijke gesprekken met mensen die twijfelen over vaccinatie. Dat werkt in Van Gervens ervaring goed. “De groep is heel divers en in een consult kun je daar gericht persoonlijke aandacht voor hebben.”

Praten is ook voor Hament het sleutelwoord. “Nieuwsgierig blijven, het gesprek aangaan.” Een verplichting, zoals in Italië bijvoorbeeld van kracht is, zal volgens haar vooral leiden tot polarisatie. “Het rijksvaccinatieprogramma is een mooi programma”, zegt ze, “al jarenlang doet de overgrote meerderheid vrijwillig mee omdat ze overtuigd zijn dat dat het beste voor hun kind is. ​Daarmee is heel veel ziekte en kindersterfte voorkomen. ​En ik hoop dat we dat zo kunnen houden.”

Lees ook:

Vanaf vandaag kan het hele land terecht bij de vaccinatie twijfeltelefoon

Wegens succes verlengd: voor vragen over de coronavaccins kunnen twijfelaars nu dagelijks terecht bij een landelijk nummer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden