Koffie-euthanasie

De nieuwe euthanasiecode geeft artsen meer vrijheid, maar ook extra druk

null Beeld Studio Vonq
Beeld Studio Vonq

De nieuwe euthanasiecode geeft artsen een grote professionele rol, maar maakt het ook lastiger voor artsen met bezwaren.

Angst voor de rechter en toetsingscommissies hoeven artsen minder te voelen bij euthanasie bij mensen met vergevorderde dementie. Daar krijgen ze wel druk vanuit de samenleving voor terug. 

Dat is de balans na het  verschijnen van de nieuwe regels voor artsen, vorige week opgeschreven door de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie (RTE). Ze vormen het sluitstuk van een discussie over de grenzen van de euthanasiewet, die ruim vier jaar geleden begon toen Trouw publiceerde over de ‘koffie-euthanasie’. Een vrouw met vergevorderde dementie kreeg euthanasie op basis van een wilsverklaring op papier, die volgens de toetsingscommissie niet duidelijk was. Daarbij gaf de arts de vrouw eerst slaapmiddel in haar koffie. 

Vorig jaar ontsloeg de rechter de betrokken arts van alle rechtsvervolging. Nu de euthanasiecommissies die uitspraak in praktische richtlijnen hebben omgezet, is duidelijk dat de teugels voor artsen bij euthanasie niet worden aangespannen. De toetsingscommissies en de rechter stellen dat artsen grote professionele ruimte hebben. De commissies en de rechter toetsen alleen ‘marginaal’. “Artsen hoeven zich nu minder zorgen te maken dat zij door een euthanasie hun nek in een strop steken”, zei Jacob Kohnstamm, voorzitter van de toetsingscommissies, in de Volkskrant.

Eigen interpretatie

Constance de Vries, arts bij het Expertisecentrum Euthanasie, nam al de ruimte om een wilsverklaring met de hulp van naasten te interpreteren, zoals volgens de nieuwe richtlijn mag. “Voor artsen was dat toch wel spannend, of de toetsingscommissie het wel met je eens zou zijn. Ik kan nu iets minder bang zijn als ik mijn eigen interpretatie aan die wilsverklaring geef”, stelt ze.

Dat stelt artsen echter ook voor een probleem. Zij kunnen nu minder makkelijk naar de wet of de euthanasiecode wijzen als ze bezwaar hebben tegen het verlenen van euthanasie. Bijvoorbeeld als dat moet gebeuren op basis van een schriftelijke wilsverklaring die een patiënt niet meer mondeling kan bevestigen.

Naar aanleiding van de koffie-euthanasie lieten 450 artsen in paginagrote advertenties in landelijke media weten dat ze niet bereid zijn om wilsonbekwame patiënten een dodelijke injectie te geven. Volgens hen neemt de druk op artsen toe om toch euthanasie te verlenen in situaties waar ze dat eigenlijk niet zien zitten.

Moreel beraad

Een van hen, huisarts Jaap Schuurmans, is dan ook niet gelukkig met de nieuwe code. “De arts wordt teruggeworpen op zichzelf”, zegt hij. Aan de andere kant vindt hij dat artsen sterk genoeg moeten zijn om ‘weerwoord te vinden’ tegen maatschappelijke druk. Volgens hem gaat ongeveer de helft van de artsen mee met de maatschappelijke ontwikkeling, en houdt de andere helft bezwaar tegen euthanasie bij dementie.

Hij pleit ervoor dat artsenorganisaties een ‘moreel beraad’ organiseren voor huisartsen: zij moeten met collega’s of zingevingsexperts kunnen overleggen over lastige ethische afwegingen rond euthanasie, zodat ze minder alleen staan.

De Vries verwacht dat de aangepaste code leidt tot nieuwe vragen van ‘betrokken naasten’ aan de arts: komt vader of moeder met vergevorderde dementie nu niet alsnog voor euthanasie in aanmerking? Zij ervaart dat soort vragen niet als druk. “Het zijn relevante vragen, waar wij als artsen goed naar moeten kijken en die we dan kunnen beantwoorden.” 

Het antwoord van De Vries zal echter niet anders zijn dan in de tijd vóór de nieuwe code. “Mensen vergeten vaak dat er volgens de wet ook sprake moet zijn van ondraaglijk lijden, en dat lijden moet zichtbaar zijn”, zegt De Vries. Dat maakt volgens haar dat artsen met de nieuwe code niet méér kunnen doen dan onder de oude. Een patiënt met vergevorderde dementie die niet duidelijk lijdt, komt niet voor euthanasie in aanmerking. 

Lees ook:

Arts krijgt meer ruimte bij euthanasie bij dementie

De Hoge Raad sprak zich eerder al uit, maar nu staat het ook in de belangrijkste artsenrichtlijn: artsen krijgen ruimte voor eigen interpretatie bij euthanasie bij dementie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden