AnalyseCoronaplannen

De nieuwe coronastrategie van minister Kuipers in drie woorden: bedenk het zelf

Minister Ernst Kuipers van volksgezondheid, welzijn en sport tijdens de presentatie van het langetermijnplan tegen het coronavirus.  Beeld ANP
Minister Ernst Kuipers van volksgezondheid, welzijn en sport tijdens de presentatie van het langetermijnplan tegen het coronavirus.Beeld ANP

Het doel is om de samenleving zo lang mogelijk open te houden als in het najaar het aantal coronabesmettingen weer oploopt. Hoe dat bereikt gaat worden is niet duidelijk.

Johan van Heerde

Met de zomervakantie voor de deur willen mensen misschien niet aan de herfst denken. Al helemaal niet als ze minister Ernst Kuipers van volksgezondheid net hebben horen zeggen dat hij tegen die tijd rekening houdt met een fikse opleving van het coronavirus, de najaarsgolf. Aan Kuipers de taak om te voorkomen dat die golf de samenleving opnieuw ontwricht. Maar gaat dat lukken?

Maandag stuurde Kuipers zijn nieuwe strategie voor de bestrijding van het coronavirus naar de Kamer. Hij noemt het stuk een ‘nadere uitwerking langetermijnaanpak Covid-19.’ In die naam schuilt al meteen een risico, waarschuwde hoogleraar gedragsverandering Moniek Buijzen recent al in de Tweede Kamer; de herfst is namelijk helemaal niet zo ver weg, en dan moet iedereen klaarstaan.

Ingrepen voorgesteld die nauwelijks werken

De hoekstenen onder de coronavisie van Kuipers zijn zogenoemde ‘sectorplannen’. Het onderwijs, de horeca, de cultuursector, de reisbranche, retail en sport zijn gevraagd om met plannen te komen; manieren om een opleving van het coronavirus binnen hun sector te beteugelen.

Maar een nieuwe golf moet niet te vroeg komen, want die sectorplannen, die deze maand af zouden zijn, zijn nog niet uitgewerkt. Het blijft bij voorstellen, een lijstje aan interventies, zoals vaste plaatsen, looproutes en het houden van anderhalve meter afstand, die volgens de sectoren ‘werkbaar’ zijn.

Wat daarbij opvalt is dat er ingrepen voorbijkomen die nauwelijks werken tegen de overdracht van het coronavirus, zoals het ophangen van kuch- en spatschermen in de winkel of het wassen van je handen. Het dragen van mondkapjes, dat bewezen effectief is, wordt juist nergens genoemd.

Nog iets dat ontbreekt in het plan is wannéér Kuipers het startschot geeft om maatregelen door te voeren. Wanneer moeten mensen weer afstand houden of een afspraak maken om te winkelen?

De ene groep experts boven de andere

Een antwoord op die vraag is niet eenvoudig, niemand weet met wat voor epidemiologische situatie we in de herfst te maken krijgen. Maar het antwoord van Kuipers kan de sectoren niet bekoren. Hij schrijft dat sectoren kunnen ingrijpen ‘zodra zij daar aanleiding voor zien’. Maar men wil duidelijkheid van het kabinet. De ene kroegbaas schuift niet zijn tafels uit elkaar als het bij de buren volle bak blijft. Dat maakt deze strategie kwetsbaar.

Zelden wordt de langetermijnvisie concreet. Uitzondering is de oprichting van een Maatschappelijk Impact Team, de sociaal-economische tegenhanger van het medische Outbreak Management Team. De adviseurs moeten parallel aan elkaar adviseren, maar dat kan ertoe leiden dat straks de ene groep experts tegenover de andere staat.

Deze opzet suggereert dat medici en sociaalwetenschappers tegenstrijdige belangen hebben, maar bij een oplevende epidemie hoeft dat niet zo te zijn. Zo kan vroeg ingrijpen bij een toename van het aantal besmettingen heel goed de belangen van beide kampen dienen.

De achilleshiel van het coronabeleid

Zowel wetenschappers die de langetermijnvisie hebben getoetst als de Nationale Ombudsman adviseren om het bij één adviserend orgaan te houden, met daarin input vanuit de verschillende disciplines. Om zo met een breed afgewogen en gedragen advies te komen. Dat geeft de minister meteen minder ruimte om te marchanderen, hoewel hij zelf al schrijft dat in een zwart scenario ‘verdergaande maatregelen onvermijdelijk zijn.’

De achilleshiel van het coronabeleid bevindt zich uiteindelijk in de ziekenhuizen, waar het serieus opkrikken van de capaciteit onhaalbaar lijkt door personeelstekorten. En dus dreigt bij de minste coronagolf de reguliere zorg weer te worden uitgesteld.

Dat wil niemand, maar een oplossing voor dat probleem is er niet. Ethische vraagstukken over het leveren van zorg mijdt minister Kuipers. Hij zet liever in op efficiëntere hulp, zoals meer thuisbehandeling met zuurstof en het spreiden van patiënten.

Als het coronavirus relatief mild blijft, zoals nu, kan de aanpak van Kuipers toereikend zijn. Maakt de variant echt ziek, dan heeft minister Kuipers altijd nog een vaccinatiecampagne achter de hand. Hoewel zo’n prikronde pas na weken op stoom komt, blijkt uit de aanpak van de minister.

De afgelopen jaren liet het kabinet zich echter meermaals overvallen door het virus, waarna het te laat was. Kuipers wil niet in diezelfde val trappen, maar uit zijn strategie blijkt nog niet hoe hij dat gaat doen.

Lees ook:

Naast het OMT komt nu een Maatschappelijk Impact Team, onder leiding van Jolande Sap

Om de belangen van de burger bij een opleving van de pandemie te bewaken komt er een Maatschappelijk Impact Team. Beoogd voorzitter is voormalig GroenLinks-kopstuk Jolande Sap.

Nationale Ombudsman kraakt coronabeleid: veel moet volgende keer beter

Het coronabeleid van de overheid kan en moet op een aantal punten beter, constateerde de Nationale Ombudsman nu hij alle klachten over het coronabeleid heeft verzameld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden